Vesti 
Prikaz knjige: Serbia's Secret War. Propaganda and the Deceit of History, Philip J. Cohen, Texas A & M University Press, 1996.
Tokom ratova u bivšoj Jugoslaviji 1991-1999. godine u zapadnoj naučnoj literaturi i publicistici pojavile su se brojne pseudonaučne publikacije, neretko bliske pravoj ratnoj i rasističkoj propagandi, s ambicioznim i pretencioznim ciljem da „naučno" objasne i dokažu stvarne uzroke krvavog raspada zajedničke države južnih Slovena. Kao po nekom dobro razrađenom šablonu, svi ovi „naučni uzroci" krvave jugoslovenske drame u ovakvim knjigama, mogu se svesti na tri propagandna stereotipa:
1) kulturnu inferiornost srpskog naroda u odnosu na druge, civilizovane narode, koja se posebno manifestuje u negovanju različitih istorijskih mitova;
2) njegovoj vekovnoj težnji da podjarmi sebi susedne narode, posebno Hrvate, Bošnjake, Albance i Crnogorce;
3) njegovoj gotovo urođenoj sklonost ka svim oblicima totalitarnih sistema i političkih ideologija, naročito prema fašizmu i antisemitizmu.
Jedna od ovakvih publikacije je i knjiga doktora medicine Filipa Koena „Tajni rat Srbije: propaganda i istorijska obmana", objavljena 1996, koju su svojim pozitivnm recenzijama podržali Stjepan G. Meštrović (urednik) i harvardski profesor Dejvid Rizman (David Riesman). Koen se u ovoj knjizi u velikoj meri oslonio na pamflet Tomislava Vukovića (pravo ime Ljubica Štefan) i Ede Bojovića „Pregled srpskog antisemitizma" (Zagreb 1992). Uporedivši autora s Erikom Fromom, Stjepan G. Meštrović je najavio kako će ova knjiga predstavljati pravo osveženje u savremenoj svetskoj istoriografijii, i to zbog „naučnog" obaranja dosadašnjih, inače ukalupljenih „predrasuda" i „srpskih propagandnih mitova" o antifašističkoj ulozi Srbije i srpskog naroda tokom Drugog svetskog rata.
Međutim, već nakon površnog čitanja Koenove knjige može se zapaziti da se radi o još jednom u nizu pseudonaučnih i ideološko-propagandnih pamfleta (kakvi su npr. knjiga Branimira Anzulovića „Nebeska Srbija: od mita do genocida", 1999, ili knjiga Nila Malkolma „Kosovo: kratka istorija", 1998) s jasnim političkim ciljevima. Knjiga je zapravo prepuna falsifikata, poluistina, nestručne upotrebe istorijskih izvora, nategnutih teza i zlonamernih zaključaka. Njena sadržina je toliko kontradiktorna da se već na prvi pogled, bez većeg napora, mogu uočiti oprečni i nelogični stavovi, kao i falsifikovane istorijske činjenice u gotovo svim poglavljima. Kada se tome doda i činjenica da je Koen namerno ili nenamerno propustio da navede i analizira neke izuzetno značajne istorijske fenomene, dobija se pravi utisak šta je zapravo bio stvarni cilj ove knjige. A njen glavni cilj je da kriminalizuje modernu istoriju Srbije, s jedne, i relativizuje zločine NDH, s druge strane. Drugačije rečeno, Koenova knjiga je objavljena s namerom da istoriju Srbije predstavi kao istoriju zločina, da srpsku nacionalnu ideju potpuno izjednači sa Hitlerovom rasističkom teorijom o superiornosti arijevske rase (u ovom slučaju srpske nacije nad ostalim nacijama), da potre i marginalizuje srpski doprinos antifašizmu te da Srbiju predstavi kao izvor svekolikog zla na Balkanu usled svojih pronacističkih i profašističkih sklonosti. Štaviše, u knjizi je izražena simetrija između klerofašističke NDH i okupirane „Nedićeve Srbije", pri čemu je kolaboracionističkoj srpskoj administraciji dodeljena bezmalo centralna uloga u sprovođenju holokausta u odnosu na ostale balkanske, pa i evropske zemlje. No, Koen se nije zadržao samo na ovome, nego je uništavanje Jevreja i njihovu tragičnu sudbinu u okupiranoj Srbiji prikazao u svetlu „istorijskog kontinuiteta agresivnog srpskog nacionalizma i antisemitizma koji ugrožava ne samo susede nego i svetski mir."
SRPSKA ULOGA U DRUGOM SVETSKOM RATU Čitanjem ove knjige stiče se utisak da su za vreme Drugog svetskog rata Srbi bili Hitlerovi saveznici i neprijatelji Jevreja, a da su samo Hrvati (i bosanski muslimani) bili na strani zapadnih saveznika i zaštitnici Jevreja od pogroma. Obrazlažući ovakve zaključke, Koen je naglasio da su Srbi dugo uspešno krili činjenice o svojoj pravoj ulozi u Drugom svetskom ratu predstavljajući se kao njegove glavne i najveće žrtve, kao jedini učesnici u antihitlerovskoj borbi na Balkanu i kao jedini prijatelji Jevreja. Srbi su - nastavlja Koen - veštom manipulacijom i propagandom uspeli da nametnu svoje viđenje događaja iz Drugog svetskog rata, čemu je, nažalost, podlegla i moderna istoriografija. Tek nedavno, nakon otkrića „novih" izvora te drugačijeg čitanja raspoložive naučne literature (reč je uglavnom o dobro poznatim knjigama iz vremena jugoslovenske komunističke istoriografije, zatim knjigama iz hrvatske i američke istoriografije i pojedinim memoarima Ljotićevih saboraca), dobija se slika o ideološko-tehničkoj kolaboraciji Srbije sa Hitlerovim okupacionim snagama, što radikalno menja dosadašnje zaključke o Srbima u svetskoj istoriografiji. Koen upravo to želi da naglasi i zato je svoju knjigu nazvao „Srpski tajni rat: kolaboracija i istorijska obmana".
Osnovna teza knjige je da Srbija nije bila saveznik antihitlerovske koalicije za vreme Drugog svetskog rata, nego samo jedna od satelitskih država sila Osovine, koja je pokazala najviši stepen ideološke i tehničke kolaboracije sa vladom nacističke Nemačke, sprovodeći politiku genocidnog uništenja Jevreja i svih nesrpskih naroda, koji se nisu uklapali u davno skovani plan stvaranja „Velike Srbije". Kao dokaz za ovu tvrdnju Koen je naveo politiku kolaboracionističke vlade generala Milana Nedića u okupiranoj Srbiji, koji je još kao predratni ministar vojske i mornarice „bio otvoreni simpatizer nacističke Nemačke". General Nedić je - tvrdi Koen - bio najverniji Hitlerov saveznik na Balkanu, naročito u pogledu doslednog sprovođenja holokausta i antimasonske kampanje. Da bi lakše ostvarila svoj zločinački cilj, Nedićeva vlada je formirala čitav sistem „genocidnih institucija" i vojnih jedinica po ugledu na nacističku Nemačku, koje su imale jedinstvenu komandnu strukturu. To su bile: Srpska državna straža, Srpska žandarmerija (preuzeta iz propale Kraljevine Jugoslavije), Specijalna policija grada Beograda i Srpski doborovljački korpus Dimitrija Ljotića. Kada se ovim pronacističkim institucijama i vojnim jedinicama dodaju i četnici Draže Mihailovića kao savezinici sila Osovine, onda postaje jasno da je učešće Srba u Drugom svetskom ratu na strani zapadnih saveznika samo još jedan od mitova, toliko karakterističnih za srpsko nacionalno biće.
Za razliku od Srba - nastavlja Koen - Hrvati su vodili potpuno drugačiju politiku. Oni su bili jedini narod u Jugoslaviji koji je bio prozapadno orijentisan i politički okrenut ka demokratskim državama Zapadne Evrope. Ovakvo opredeljenje Hrvati su potvrdili masovnim učešćem u partizanskim snagama Josipa Broza Tita, koje su se hrabro borile protiv Nemaca i četnika Draže Mihailovića.
Već je na prvi pogled jasno da se ovde radi o gomili falsifikata i zlonamernih insinuacija. To je verovatno uvideo i sam autor ovog pamfleta, shvatajući da se izvedene konstrukcije ne slažu sa stvarnim istorijskim činjenicama. Zbog toga je na samom početku knjige ponudio „teorijsko objašnjenje srpske kolaboracije za vreme Drugog svetskog rata," kako bi ojačao svoje teze i zaključke. Autor je pokušao da dokaže kako kompletna (ideološko-politička i tehnička) kolaboracija Srbije sa silama Osovine ima duboke korene i da se „srpski fašizam i antisemitizam oslanjaju na dugu tradiciju srpskog velikodržavlja i na netrpeljivost prema Jevrejima i svim ostalim narodima koji se suprotstavljaju velikosrpskoj hegemoniji."
FAŠIZAM IZ 1804. Fašizam su zapravo izumili Srbi daleko pre Hitlera. Njegove klice su nastale za vreme Prvog srpskog ustanka 1804, da bi četredeset godina kasnije dobio svoje jasno prepoznatljive odrednice u „Načertaniju" Ilije Garašanina. Na ovaj fašizam uspešno se nakalemio antisemitizam, tako da su Srbi tokom svoje moderne istorije sistematski diskriminisali Jevreje, što zakonodavnim intervencijama, što ideološko-verskom propagandom i političkim akcijama. Vrhunac rasističko-verske netrpeljivosti prema Jevrejima - nastavlja Koen - ostvaren je za vreme Drugog svetskog rata, kada je kolaboracionistička vlada generala Milana Nedića dosledno sprovodila mere u cilju sprovođenja holokausta. Kao primer autor je naveo logor Sajmište i antimasonsku izložbu ističući kako Srbija direktno snosi odgovornost za ove destruktivne mere i anticivilizacijske postupke.
Kao što se na prvi pogled može uočiti, ovde je reč o gomili nevešto ukomponovanih falsifikata, poluistina i metafizičkih teza. Po ovom autoru Srbi su prvi iznedrili fašizam, dugo pre Hitlera, i to baš tokom svog ustanka za oslobođenje 1804. godine. Da li to znači da je veliki nemački istoričar Leopold Ranke bio u zabludi kada je na osnovu zabeleški Vuka Karadžića napisao čuvenu, inače veoma čitljivu istoriju Prvog srpskog ustanka. Izdvojivši sve one zakonitosti, procese i događaje koje je smatrao opštečovečanskim Ranke je majstorski uobličio pripovest kratkotrajne Karađorđeve države nazvavši je Istorijom srpske revolucije, čime je hteo da naglasi njen značaj ne samo za srpsku nego i za balkansku, pa i širu evropsku istoriju. Započeo kao lokalna buna u perifernom turskom pašaluku protiv dahijskog terora, Prvi srpski ustanak se postepeno preobražavao u borbu za nacionalno oslobođenje i obnovu državnosti, postavši tako i uzor za druge pokorene hrišćane, posebno za Grke koji će svoj ustanak podići 1821. godine. Tako je o Prvom srpskom ustanku govorio Ranke, velikan istorijske nauke i nemačke kulture.
Još veće insinuacije Koen je izneo u pogledu „Načeratnija". Na osnovu onoga što je ovaj lekar napisao o prvom srpskom nacionalnom progamu, može se postaviti pitanje da li je on zbilja pročitao „Načertanije." On najpre kaže da je Garašanin uobličio program srpskog fašizma, koji se svodi na prisajedinjenje Srbiji svih zemalja koje „naseljavaju Bugari, Makedonci, Albanci, Crnogorci, Bošnjaci, Mađari i Hrvati" primenom najkrvavijih sadističkih metoda - svirepim likvidacijama i proterivanjem. Ovde je potrebno razdvojiti dve stvari:
1) fašizam kao totalitarni društveni pokret sa posebnim ideološkim postulatima nije tekovina 19. nego 20. veka; njegov nastanak se vezuje za pojavu velike ekonomske krize, za pad demokratske ustavnosti i težnju da se sruši sistem kolektivne bezbednosti uspostavljen versajskim mirovnim ugovorom 1919. godine, neposredno posle Prvog svetskog rata; zbog toga se pojavio u revizionističkim državama koje nisu bile zadovoljne ishodom Prvog svetskog rata; zbog toga „Načertanije" ni teorijski nije moglo da predstavlja izvor bilo kakvog fašizma a naročito ne genocida;
2) „Načertanije" je predstavljalo tajni srpski nacionalni program, koji je nastao u doba romantizma i opšteg nacionalnog buđenja širom predrevolucionarne Evrope. Sličnih nacionalnih programa je bilo svuda na Balkanu, te je zbog toga zlonamerno i netačnog oceniti „Načertanije" kao kao manifest „srpskog fazima" i „velikosrpskog hegemonizma"; Ilija Garašanin je izradio „Načertanije" 1844. pod izvesnim uticajem Čeha Františeka Zaha (inače srpskog oficira), koji je delovao kao agent poljskog emigranta u Parizu Adama Čartoriskog (bivšeg šefa ruske diplomatije); naravno, o onome što je Koen napisao nema ni govora u „Načertaniju", a naročito ne o širokoj „lepezi" najsvirepijih fizičkih likvidacija i deportacija kao glavnom metodu za njegovo sprovođenje i eliminaciju nesrpskih naroda; tačno je samo to da je Garašanin jasno zaokružio sve one zemlje na Balkanu koje je smatrao srpskim i koje bi zbog toga trebalo da pripadnu proširenoj Kneževini Srbiji; u pitanju su: Bosna, Hercegovina, Crna Gora, severna Albanija, Srem, Bačka i Banat; u posebnom poglavlju o odnosima Srba i Bugara, Garašanin je ukazao na snažan ruski uticaj u Bugarskoj, kao i na potrebu da se prosvetnim, kulturnim i crkvenim uticajem među Bugarima obezbedi srpska protivteža; o srpsko-hrvatskim odnosima nema ni reči u „Načertaniju" (što je često provociralo brojne kontroverze u jugoslovenskoj istoriografiji).
Značajno je napomenuti da su se i kod susednih naroda pojavili slični nacionalni programi. To je još pre dvadeset godina primetio Dimitrije Đorđević ističući ulogu istoricizma u formiranju modernih balkanskih nacija i država u 19. veku. Sličan politički program je postojao u Grčkoj pod nazivom "Megali Idea", zatim u Bugarskoj, gde su programi brojnih političkih grupa zahtevali stvaranje proširene „sanstefanske" Bugarske, i naposletku kod Albanaca pod vođstvom braće Frašeri u vreme kada je formirana Prizrenska liga (1878), koja je zamišljena kao obnovljeni panalbanski savez glavara iz Skenderbegovog doba. Svi kasniji albanski pokreti pozivali su se na načela Prizrenske lige, nastojeći da objedine sve zemlje koje su nekada pripadale Kosovskom, Skadarskom i delimično Bitoljskom (Monastirskom) vilajetu pod upravom ujedinjene albanske države.
Kao što se vidi, „Načertanije" ne predstavlja ništa posebno što bi se moglo oceniti kao ekskluzivni fenomen srpske istorije; to je bio samo jedan od mnogih političkih programa koji su nicali u vreme konstituisanja modernih evropskih nacija i romantičnih zanosa o obnovi velikih srednjovekovnih država. Ono jeste predviđalo proširenje srpske države (kao i ostali slični programi), ali na onim principima koji su tada bili sasvim legitimni i u duhu tadašnje istorijske epohe. Ocena da je Garašninov program bio „fašistički manifest" jeste krajnje zlonamerna i netačna.
LAŽ O SRPSKOM ANTISEMITIZMU Sledeća velika Koenova obmana jeste teza o dubokoj ukorenjenosti antisemitizma u Srbiji. Kao što je već naglašeno, autor ističe da je Srbija tokom svoje moderne istorije sistematski diskriminisala Jevreje. Međutim, kada se pažljivije pogledaju istorijske činjenice, može se zaključiti da se i ovde radi o potpuno neutemeljenoj i zlonamernoj tezi. Kao argumente za svoju tezu autor je posebno naglasio dva „zakonska" akta iz vremena ustavobranitelja, koji su posebnom uredbom za vreme vladavine kneza Mihaila ponovo bili stavljeni na snagu, ideološko-verske propovedi episkopa Nikolaja Velimirovića, i na koncu političku ideologiju Dimitrija Ljotića i njegove organizacije „Zbor".
Tačno je da su postojali izvesni pravni propisi koji su bili restriktivni u odnosu na Jevreje u Srbiji po pojedinim životnima pitanjima. Međutim, postoje neke izuzetno važne činjenice u vezi s ovim propisima, koje je autor namerno ili iz neznanja potpuno prevideo. Tačno je da je posebnom uredbom od 1844. godine Jevrejima bilo ograničeno poslovanje i posedovanje nepokretne imovine izvan Beograda, kao što je tačno da je posebnim zakonom od 1856. godine bilo zabranjeno novopridošlim Jevrejima stalno nastanjivanje u Srbiji. Ove restriktivne mere su bile ukinute posebnim vladalačkim aktom 1859. godine za vreme kratkotrajne druge vlade kneza Miloša, da bi ponovo stupile na snagu za vreme druge vlada kneza Mihaila 1861. godine. Ipak, posle izvesnog vremena, uglavnom na intervenciju velikih sila i Sveopšte jevrejske alijanse, srpska vlada je dekretom dozvolila ostanak, odnosno povratak proteranih Jevreja. Ono što je značajno u vezi sa ovim pravnim propisima jeste istorijski kontekst u kojem su svi oni doneti i stupili na snagu. Naime, to je bilo sredinom 19. veka u vreme vladavine ustavobranitelja kada je antisemitizam buktao širom Evrope pa i Amerike. U nekim, mnogo razvijenijim i uređenijim državama (npr. nemačke zemlje, Habzburško carstvo, Rusija) Jevreji su bili izloženi mnogo jačim restrikcijama i diskriminaciji nego što je to bilo u Kneževini Srbiji. Najrestriktivnije mere u odnosu na Jevreje mogu se uočiti u nemačkim zemljama i to još u 18. veku. Tako je npr. austrijska carica Marija Terezija proterala gotovo sve Jevreje iz Praga 1744. godine. Trideset godina kasnije, tačnije 1774. godine, usledio je novi talas proterivanja Jevreja pod njenim pokroviteljstvom. Ovoga puta su bili proterani Jevreji iz Češke i Moravske. Zatim, godine 1816. godine gotovo celo jevrejsko stanovništvo nemačkog grada Libeka bilo je proterano. Međutim, u drugoj polovini 19. veka, tačnije posle ujedinjenja Nemačke 1871. godine, bilo je doneto nekoliko izrazito diskriminatorskih zakona koji su ograničavali prava Jevreja na obrazovanje i obavljanje određenih profesija. Ovi zakoni su bili doneti uglavnom pod uticajem antisemitskog pamfleta „Jevreji su naša nesreća", čiji je autor bio Hajnrih Trajčke. Osim toga, antisemitizam je bujao i u drugim evropskim zemaljama. Npr. godiine 1716. godine Jevreji su bili proterani iz Brisela, a 1775. godine iz Varšave. Ovu akciju obavio je maršal Oskar fon Lubomirski. U knjizi „Antisemitizam u Americi" Leonard Dinerštajn ubedljivo objašnjava pojavu antisemitizma u SAD u vremenu od formiranja prvih doseljeničkih kolonija do modernog vremena. Antisemitizam je posebno dobio na snazi po okončanju građanskog rata da bi početkom 20. veka prerastao i u neku formu istinskog rasizma. Na koncu, kada je 1929. godine izbila velika depresija, u SAD se pojavila prava antijevrejska histerija, posebno prema bankarima sa Vol strita, koji su bili optuženi za izazivanje ove ekonomsko-finansijske krize. U enciklopediji „Judaika" piše da je američki antisemitizam oduvek bio najozbiljniji u čitavom zapadnom svetu i da je povremeno uzimao zastrašujuće forme.
Što se tiče Kneževine Srbije, njen odnos prema Jevrejima je bio sličan onom u Bugarskoj (posle 1878) i donekle u Grčkoj. Mnogo gori je bio položaj Jevreja u Kneževini Vlaškoj, gde su bili izloženi masovnim progonima i proterivanju iz zemlje. Međutim, kako u Srbiji nije bilo agresivnih izliva antisemitizma, može se reći da su pomenuti propisi doneti da bi se srpski trgovci i zanatlije zaštitili od konkurencije svojih jevrejskih kolega, a ne zbog rasističkog odnosa prema njima. Jevreji su imali čak bolji položaj u Srbiji nego u drugim evropskim državama tog doba. Optuživati Srbiju za duboki antisemitizam iz rasističkih pobuda zbog nekoliko za ono vreme mlako restriktivnih propisa u odnosu na Jevreje, kada su oni širom Evrope bili otvoreno diskriminisani i proganjani iz rasističko-verskih pobuda, jeste više nego neobjektivno, zlonamerno i netačno.
Što se tiče vladike Nikolaja Velimirovića i njegovog navodnog antisemitizma, može se reći da je i ovde reč o preteranoj i zlonamernoj oceni. Vladika Nikolaj sigurno spada u red velikih pravoslavnih teologa 20. veka. Osim teoloških, ostavio je za sobom i filozofske spise, mnogobrojne književne kritike, eseje i pesme. Iako se u njegovom stvaralaštvu mogu uočiti izvesni antisemitski ispadi, ne bi se na osnovu njih moglo tvrditi da je bio zaslepljen antisemitskom mržnjom. Da vladika Nikolaj nije gajio antisemitsku mržnju, dokazao je to i delom za vreme Drugog svetskog rata, kada je spasao od sigurne smrti trsteničku jevrejsku devojčicu Elu Najhauz i njenu majku rizikujući sopstveni život. Da je vladika Nikolaj bio antisemita, zar nacistički okupatori ne bi cenili ovakav njegov stav? Zar bi ga utamničili u logoru Dahau? Vladičino čovekoljublje je potvrdio i državljanin Izraela Samuel Avijatar, koji je na skupu posvećenom vladiki Nikolaju u Žiči 2003. godine u svom ogledu „Sinovi Srbije i sinovi Izrailja" rekao sledeće: „Nacistički satana znao je dobro zašto ga je utamničio. Utamničio ga je zato jer je čovek Božiji. Jer je odbio da se odrekne Boga. On sobom simvolizuje Srbiju, jer je došao iz prestone kraljevske Žiče, Žiče Svetog Save, koji je podigao Srpski Šator u taboru Izrailja." Naposletku, u istoriji hrišćanske vere i crkve mogu se uočiti i neki drugi, mnogo značajniji i veći teolozi od vladike Nikolaja, koji su ostavili snažnije antisemitske spise. Jedan od njih je bio i pokretač čuvene Reformacije Martin Luter. Mnoge njegove misli su bile toliko prožete antisemitizmom da su se čak i Hitlerovi nacisti često pozivali na njegovo učenje. Pa, i pored svega toga, nikome ne pada na pamet da označi Martina Lutera kao izrazitog antisemitu, što bi vodili ukidanju njegove Crkve širom protestantskih zemalja u Evropi. To samo znači da je i u pogledu ocenjivanja duhovne zaostavštine vladike Nikolaja potrebno primeniti isti ili bar sličan kriterijum.
Na kraju, Ljotićev „Zbor" je predstavljao totalitarni pokret, koji je nastao tridesetih godina 20. veka (tačnije 1935), u vreme kada je to bio opšti evropski „trend". Naime, nakon pojave fašizma u Italiji i nacizma u Nemačkoj, širom Evrope su počeli da bujaju slični politički pokreti koji su obavezno ispovedali i antisemitizam. Tako su se i na Balkanu pojavile njihove recepcije, zapravo neka vrsta pretežno karikaturalnih lokalnih plagijata, koji su svojim totalitarnim delovanjem samo doprinosili daljoj eroziji inače, dokrajčene demokratske ustavnosti u Evropi: „Strelasti krstovi" u Mađarskoj, „Gvozdena garda" u Rumuniji, „VMRO" u Bugarskoj, ustaški pokret u Hrvatskoj su samo najvažniji oblici te balkanske varijante fašizma i nacizma. Ovoj grupi bi se donekle mogao pridodati i JNP „Zbor", koji ipak nije bio toliko ekstreman koliko ustaše u Hrvatskoj, „Strelasti krstovi" u Mađarskoj ili „VMRO" u Bugarskoj. Za razliku npr. od ustaša, ekskluzivno hrvatskog pokreta, zasnovanog na ideologiji tzv. Hrvatskog državnog prava, koji je objedinjavao nacionalizam i klerikalizam, „Zbor" je bio zamišljen kao jugoslovenski pokret. Nikada nije mogao da okupi masovnije članstvo iako se Koen raspisao o „Zboru" kao da je imao presudan uticaj na pravac državne politike u Jugoslaviji. Čitajući njegovu knjigu, čovek bi stekao utisak da je Ljotić bio najvažnija politička ličnost među Srbima tog doba. Na izbore je izašao dva puta, 1935. i 1938, i oba puta je doživeo veliki neuspeh. Na izborima 1935. godine osvojio je samo 0.84 odsto glasova, a na izborima 1938. godine nešto oko jedan odsto glasova od ukupnog biračkog tela. To samo znači da je Koen tendenciozno posvetio jednoj marginalnoj političkoj grupi pažnju kakvu ona objektivno ne zaslužuje jer nije imala veliki uticaj na javno mnenje i biračko telo.
UNIŠTAVANJE JEVREJA 1941-1944. Takođe, autor se potrudio da okupiranu Srbiju 1941-1944. predstavi kao kao najmonstruoznijeg satelita Hitlerove Nemačke, koji je nastojao da uz pomoć nacističkih snaga ostvari ideal „Velike Srbije" i potpuno uništi Jevreje, kao i da Jugoslovensku vojsku u otadžbini predstavi kao fašistički pokret i saradnika okupatora. No i ovoga puta argumenti su mu neubedljivi i lako rušljivi.
Prvo što mora da se naglasi jeste da je Srbija 1941-1944. godine predstavljala nemačko okupaciono vojno-upravno područje. To znači da ona i nije bila država u pravom smislu te reči. Srbija je zapravo bila ostatak raskomadane Kraljevine Jugoslavije s nedovoljno jasnim granicama, ustavnopravnim položajem i kapacitetom za uspostavljanje međunarodnih odnosa. U to nesrećno vreme Srbija je protivpravnim aktima sile nacističke Nemačke bila vraćena na granice pretkumanovske Srbije s tim što se i Banat formalno nalazio u njenom sastavu, ali izvan domašaja njenih organa vlasti (efiktivnu vlast u Banatu su imali Nemci - folksdojčeri). Ono što je važno napomenuti jeste činjenica da je nemački okupator imao punu političku vlast na teritoriji Srbije, ali da bi je uspešno vršiom bila mu je neophodna saradnja i domaćih političkih i vojnih činilaca. Vlada generala Milana Nedića se isključivo ograničavala na administrativno-tehničke poslove, što znači da nije bila ovlašćena da donosi političke odluke od prvorazrednog značaja. Ona je bila potčinjena Upravnom štabu nemačke vojne komande i morala je izvršavati sva njegova naređenja. Tako je Nedićeva vlada bila prinuđena da pruži svu potrebnu pomoć okupacionim vlastima u sprovođenju antisemitskih, antimasonskih i antipobunjeničkih mera (protiv JVO i komunista), kako bi se održao „javni red i mir". Prema istraživanju Valtera Manošeka, Kristofera Brauniga i Menahema Šelaha, politika istrebljenja Jevreja i masona osmišljena i formulisana u prestonici Trećeg rajha, bila je u isključivoj nadležnosti predstavnika nacističke Nemačke u okupiranoj Srbiji, što znači da se domaća, kolaboracionistička administracija u to pitanje nije ni mogla mešati, nego je samo bila obavezna da pruži „tehničku pomoć" u njenom sprovođenju. U vezi s tim, logor „Sajmište" i antimasonska izložba od 1941. godine predstavljali su samo pojedinačne akcije u sklopu te globalne, politike konačnog uništenja Jevreja, koja je bila sprovođena svuda gde su nemački nacisti došli kao okupatori, pa tako i u Srbiji.
Za užase i zločine nad Jevrejima i ostalim zatočenicima (Srbi i Cigani) odgovorni su bili: Feliks Bencler - opunomoćenik Ministarstva inostranih poslova Nemačkog rajha u Beogradu, Harald Turner - šef Upravnog štaba nemačke vojne komande u Srbiji, Vilhelm Fuks - SS pukovnik i šef Operativne grupe Policije bezbednosti i Službe bezbednosti, Paul Bader - opunomoćeni i komandujući general Vermahta u Srbiji i Franc Nojhauzen - generalni opunomoćenik Privrednog štaba u Srbiji (u ovoj službi postojao je poseban komesarijat koji je upravljao nepokretnom imovinom srpskih Jevreja) - „petorica kraljeva Srbije", kako ih naziva Kristofer Brauning. Ovi visoki funkcioniri Trećeg rajha u Beogradu su - ističe Brauning - retko kada mogli u bilo čemu da postignu saglasnost. Ipak, u ovom slučaju, kada je trebalo otvoriti logor za Jevreje u Srbiji, brzo su postigli saglasnost. Važno je napomenuti da se Sajmište nalazilo na državnoj teritoriji klerofašističke NDH, na obali reke Save, na prilazu ka Beogradu. Zbog toga je Feliks Bencler uputio zahtev nemačkoj ambasadi u Zagrebu i vlastima NDH da se dozvoli upotreba Sajmišta kao tranzitnog logora za deportovane jevrejske žene i decu. Odgovor je bio potvrdan s tim što su Hrvati postavili dva uslova: 1) da čuvari logora budu Nemci, a ne Srbi; 2) da se logor snabdeva iz Srbije, a ne iz NDH.
Tako je Sajmište upotrebljavano kao logor od oktobra 1941. do jula 1944. godine. Logorom je upravljao nacistički SS. U njemu je na najbrutalniji način umoreno više hiljada Jevreja, Srba i Roma. Značajno je napomenuti da se od druge polovine marta do maja 1942. godine na Sajmištu koristila dušegupka - specijalno, hermetički zatvoreno vozilo za masovno trovanje zatočenika ugljen-monoksidom tokom sprovođenja holokausta. Nakon toga ova dušegupka je prebačena u Rigu na isti takav užasni zadatak. Inače, ovakav način likvidacije Jevreja bio je još primenjen u logoru Helmno u Poljskoj, kao i u okupiranim zemljama SSSR.
U sklopu nacističke politike holokausta i antimasonske kampanje u Beogradu je bila organizovana i antimasonska izložba, koja je bila uperena protiv Jevreja, masona i komunista. I ova akcija je bila sprovedena pod pokroviteljstvom okupacionih nacističkih vlasti s tim što je kolaboracionistička vlada generala Nedića bila obavezna da je tehnički organizuje i propagira u javnosti. Čak su i poštanske marke štampane povodom tog događaja. Ovakve antimasonske akcije nisu bile organizovane samo u okupiranoj Srbiji nego i u svim drugim evropskim zemljama u kojima su nemački nacisti uspostavili marionetske režime. Zbog toga se Srbija i srpski narod ne mogu optuživati za antisemitizam i antimasoneriju. Slično je npr. bilo u višijevskoj Francuskoj pod upravom maršala Petena. Francuski marionetski režim je u avgustu 1940. godine doneo poseban akt, kojim je sve masone oglasio za neprijatelje francuske države i ovlastio policiju da ih progoni i hapsi. Višijevski režim je čak otvorio poseban dosije za članove Velike lože Francuske, inače najuticajnije masonske lože u toj zemlji, kako bi se efikasnije vodila akcija protiv masona. Bez obzira na to, nikome nije palo na pamet da optuži Francusku i francuski narod za antisemitizam i netrpeljivost prema Jevrejima i masoneriji.
Na osnovu navedenih, istorijski zasnovanih argumenata koji su u potpunosti demantovali Koenove tvrdnje, može se samo još jednom naglasiti da u Srbiji nikada nije postojao organizovani i od države podstican antisemitizam na versko-rasističkoj osnovi, i da su Srbija i srpski narod, kao istaknuti saveznik u antihitlerovskoj koaliciji, dali nemerljivi doprinos u borbi protiv nacifašizma tokom Drugog svetskog rata. Srbi su to pokazali masovnim učešćem u antifašističkoj borbi, bilo u JVO pod komandom generala Draže Mihailovića, bilo u partizanskim prokomunističkim snagama pod vođstvom Josipa Broza Tita. Takođe je nesporno da su Srbi spasavali svoje sugrađane Jevreje u okupiranoj Srbiji rizikujući sopstvene živote. U memorijalnom centru Jad Vašem do 2009. godine registrovano je 125 slučajeva spasavanja Jevreja u Srbiji, premda je - prema rečima Jaše Almulija - takvih plemenitih podviga bilo sigurno mnogo više. Mnogi spasioci (ili njihovi potomci) u znak zahvalnosti i poštovanja dobili su medalje „Pravednika među narodima" od memorijalnog centra Jad Vašem. Ono što je važno jeste činjenica da Srbija ima najviše „Pravednika" među zemljama bivše Jugoslavije. To je potrebno zato što je Koen istakao da su Jevreji, za razliku od Srbije, gde su vazda bili progonjeni i nesigurni, svoj dom i sigurnost pronašli u Hrvatskoj, s izuzetkom NDH. A istorijske činjenice potvrđuju da je upravo u Hrvatskoj (kao integralnom delu Habzburške monarhije) postojao organizovani antisemitizam, koji je ciklično poprimao oblike ekstremne rasističko-verske mržnje.
HRVATSKA - ZAŠTITNIK JEVREJA!? Još je odlukom Hrvatskog sabora od 1609. godine bila priznata samo Rimokatolička crkva u Hrvatskoj i Slavoniji, što je proizvelo dalekosežne posledice na položaj ostalih verskih zajednica, a posebno na pravoslavlje i judaizam. Ta odluka je decenijama bila na snazi. Uz versku netrpeljivost, postojao je i snažan otpor domaćih trgovaca prema inovernim, uključujući i jevrejske trgovce. Hrvatski trgovci su često organizovali snažne antijevrejske proteste, verovatno da bi se zaštitili od njihove konkurencije, ali su one skoro uvek bile praćene fizičkim nasrtajem na Jevreje. Tako je 1838/39. godine udruženje zagrebačkih trgovaca organizovalo velike antisemtiske demonstracije, koje su bile praćene razbijanjem jevrejskih radnji i premlaćivanjem Jevreja, posle čega su sledili zahtevi da svi oni budu proterani iz Zagreba. Sličnih zahteva je bilo i u drugim hrvatskim gradovima, uglavnom u Varaždinu i Karlovcu. I tokom revolucije 1848/49. godine u nekim od njih su se javljali zahtevi za proterivanje Jevreja. Tako je na zasedanju gradske skupštine u Slavonskoj Požegi početkom 1848. doneta odluka da se proteraju svi Jevreji izuzev jedne zaslužne porodice. No ovu odluku su odbili da prihvate uprava požeške županije i ban Josip Jelačić.
Jevreji su se posebno našli na udaru posle pojave Ante Starčevića i Eugena Kvaternika, koji su oblikovali rasističku ideologiju tzv. Hrvatskog državnog prava. Iako je ova ideologija prvenstveno bila usmerena protiv srpskog naroda, ona je bila duboko prožeta i antisemitizmom. Za Eugena Kvaternika je najteža uvreda bila nazvati nekog Jevrejinom. Ante Starčević je u više navrata veoma eksplozivno izražavao antisemtiske stavove. Žalio se na to što su Jevreji dobili sva građanska prava smatrajući da su oni narod bez svakog morala i domovine. Međutim, tek kada je Josip Frank zauzeo Starčevićevo mesto, antisemitizam je u Hrvatskoj definitivno postao legitimna politička ideologija, koju su osim intelektualaca širili i rimokatolički sveštenici. Antisemitizam se najčešće ispoljavao u pisanoj formi, i to u obliku novinskih članaka, brošura i pamfleta. Njih je bilo u tolikom broju da se - prema rečima Ive Goldštajna - radilo o organizovanoj antisemitskoj kampanji u Hrvatskoj. Početkom 20. veka gotovo ceo javni život u Hrvatskoj je bio prožet antisemitizmom. To je bilo vidljivo i u političkom životu, posebno u ideologiji Hrvatske pučke seljačke stranke braće Antuna i Stjepana Radića. U pozivima na pljačku i proterivanje Jevreja najglasniji je bio Stjepan Radić, koji je tokom brojnih saborskih rasprava 1916. često istupao protiv Jevreja, nazivajući ih pogrdnim imenima („krivonosci"). U Koprivnici, Dugom Selu i drugim mestima Stjepan Radić je tražio od naroda sledeće: „Nemojte za Boga uništavati (jevrejsku imovinu - prim. M.S.)! Zašto bi uništavali, što je vaše? Nije dosta, da Židove opljačkate, treba im kožu oderati. Došli su s pinklom, neka i s pinklom otiđu. Otjerajte ih, onemogućite ih"! Ovako je govorio neprikosnoveni vođ Hrvata Stjepan Radić u zemlji, koja je - prema rečima Filipa Koena - bila najsigurnije mesto za Jevreje, u kojoj su uživali sva prava i gde im je imovina bila potpuno zaštićena.
Hrvatski antisemitizam je bio izražen i u međuratnoj jugoslovenskoj državi, ali je sigurno svoj najmonstuozniji oblik dobio za vreme NDH. Tada su Jevreji uz Srbe, Cigane i ostale „nearijevske" rase bili stavljeni van zakona postajući meta za odstrel nahuškanim i indoktrinisanim ustašama. U NDH je donet veliki broj rasističkih propisa, koji su „pravno" definisali pojam „Židova" i „Cigana" („Zakonska odredba o rasnoj pripadnosti"). U vezi s tim primenu ovih zakona je pojasnio sam poglavnik NDH u razgovoru za nemački list „Berliner Berzen Cajtung" (Berliner Bersen Zeitung). Petog maja 1941. godine Ante Pavelić je naglasio „da će se židovsko pitanje radikalno riješiti i prema rasnim i prema gospodarskim gledištima i da će se također zemlja očistiti od slobodnih zidara."
Kao što se može videti, sve ove činjenice su potpuno demantovale autorovu tezu o Hrvatskoj kao jedinoj tolerantnoj zemlji prema Jevrejima. Iz ovoga se može zaključiti da je Koen veoma nestručan i slabo poznaje povest Hrvata i povest antisemitizma na Balkanu.
PROPAGANDNI PAMFLET Koenova knjiga nema naučnu vrednost. Ona ima sve odlike rasističkog pamfleta s jasnim političkim ciljevima: da ocrni i kriminalizuje modernu srpsku istoriju, da srpsku nacionalnu ideju predstavi kao zločinačku, da optuži Srbe za urođeni antisemitizam i sklonost ka fašizmu i ostalim totalitarnim ideologijama, da relativizije zločine NDH, i da unese razdor u gotovo srdačne srpsko-jevrejske odnose.
Ova knjiga je objavljena tokom 90-tih godina 20. veka u propagandne svrhe. O tome svedoči i činjenica da je nedugo posle američkog izdanja objavljena dva prevoda ove knjige u Zagrebu i Sarajevu. Pri tome autor je za svoje zasluge odlikovan od predsednika Republike Hrvatske Franje Tuđmana, poznatog ne samo kao inspiratora etničkog čišćenja Srba ih Hrvatske nego i po izrazito antisemtiskim tvrdnjama u svojoj programatskoj knjizi „Bespuća povijesne zbiljnosti", te izjavi da je srećan pošto mu supruga nije ni Srpkinja ni Jevrejka. Zbog svega toga Koenova knjiga će ostati zapamćena samo kao jedan neuspešni pokušaj falsifikovanja istorije, koji može poslužiti kao primer istinske manipulacije u svetskoj istoriografiji.
Skraćena verzija teksta namenjenog zapadnoj publici koji će biti objavljen u Godišnjaku Balkanološkog instituta na engleskom jeziku. Oprema teksta je redakcijska
( 42 ocena )
