Srpski istoričari: Lijevče polje nije Dražin poraz

Za širu ocenu Ravnogorskog pokreta bitka na Lijevču polju je gotovo bez značaja

Bitka na Lijevču polju tokom koje su se sukobili četnici pod komandom Pavla Đurišića i ustaše 1945. godine ima ključni značaj samo za crnogorske četnike, kojima je umnogome odredila buduću sudbinu. Đurišićeve snage u vreme sukoba sa hrvatskim odredima bile su van lanca komandovanja Jugoslovenske vojske u otadžbini. Za širu ocenu Ravnogorskog pokreta ona je gotovo – bez značaja.

Boj podno Kozare s proleća 1945. godine, koji je poslednjih dana izazvao veliko interesovanje javnosti u svetlu pisanja hrvatskih medija, ovako komentarišu srpski istoričari. Zagrebački “Jutarnji list” u svom posebnom izdanju “Povijest” ovaj sukob naziva “Pirovom pobedom snaga NDH nad četnicima”. U hrvatskoj javnosti već duže vreme se podgreva mit o katastrofalnom porazu četničkih snaga na Lijevču polju, ali i višestrukim vezama četničkih i ustaških snaga tokom rata.

Istoričar Bojan Dimitrijević kaže da su Đurišićevi četnici u vreme ovih borbi 1945. godine bili izolovani od štaba Draže Mihailovića, čije su se jedinice u to vreme nalazile na liniji Doboj – Derventa i koje uopšte nisu učestvovale u ovom sukobu. On ne spori da su postojale interne veze između zaraćenih vojski, ali to uzima kao jednu od karakteristika jugoslovenskog sukoba.

— U Jugoslaviji se tokom Drugog svetskog rata vodio građanski rat pod okupacijom. To precizno znači da su svi akteri imali tačke sukoba, ali i saradnje u borbi protiv ostalih. To se odnosi i na JVuO, partizane, ustaše, nemačke i italijanske okupatore, crnogorske i dalmatinske četnike – navodi Dimitrijević.

Veo ćutnje, koji je godinama vladao oko događaja na Lijevču polju, Dimitrijević objašnjava ideološkim zidom koji je decenijama postojao prema svim zbivanjima iz prošlosti u kojima nisu učestvovale partizanske jedinice.

— U starijoj jugoslovenskoj istoriografiji prošlost se posmatrala crno-belo. Sa jedne strane bili su partizani, a sa druge svi ostali. To, prosto, nije tako bilo. Veće interesovanje za Lijevče polje probuđeno je tek devedesetih godina, posebno u Crnoj Gori, zbog ratnih trauma i podeljenosti tamošnjeg društva – navodi Dimitrijević.

Hroničar Ravnogorskog pokreta Miloslav Samardžić tvrdi da je na Lijevču polju poginulo manje od 100 četnika, i to iz odreda sačinjenih najviše od Hercegovaca. Većina je bila iz okoline Gacka, a predvodio ih je pop Radojica Perišić.

— Pavle Đurišić je imao dogovor da svoje ljude stavi pod komandu Sekule Drljevića, koji je njih video u budućoj Crnogorskoj nacionalnoj armiji – objašnjava Samardžić. – Pročulo se, međutim, da će u njoj biti mesta samo za crnogorske četnike, dok će ostali (iz Bosne, Hercegovine, Srbije) biti upućeni u logore. Masa od oko 10.000 vojnika i civila, kojom je komandovao Đurišić, rasula se i krenula svojim putevima. Ova bitka zapravo predstavlja sukob hrvatskih snaga sa malim izdvojenim delovima Đurišićevih jedinica.

Samardžić ističe i da je to vreme sveopšteg kalkulisanja i atmosfera u kojoj je svaka strana htela drugu da iskoristi i odbaci. Hrvatske snage (objedinjene ustaše i domobrani) izveli su slab, takoreći deklarativni napad, u kome su uspeli da ubiju samo izdvojene i nezaštićene četničke grupe.

— Đurišić se neposredno pre ovih događaja razišao sa Mihailovićem i prišao Srpskom dobrovoljačkom korpusu – nedićevcima. Time se definitivno svrstao u liniju komande sila Osovine. Njegove snage zato su bežale ka Austriji, zajedno sa ustašama, dok je cilj povlačenja Dražinih četnika bila Italija, gde su bili saveznici – pojašnjava Samardžić.

USTAŠKI LOMOVI
Svi veliki oružani dueli između četničkih i ustaških snaga tokom Drugog svetskog rata okončani su – ustaškim porazima. Kako navodi hroničar Ravnogorskog pokreta Miloslav Samardžić, to je bio slučaj sa višednevnim teškim borbom kod Rogatice, završenim 13. oktobra 1943. godine. Ustaše su poražene i u bici za Foču 19. avgusta 1942. i u onoj za Modriču 14. januara 1945. godine.

MANEVRI PAVLA ĐURIŠIĆA
Četnici Pavla Đurišića nisu bili fašisti, a svakako nisu verovali u pobedu Nemačke. Oni su samo tražili izlaznu strategiju, budući da se rat bližio kraju – navodi Samardžić.

— Đurišić je najpre hteo da obmane Nemce, koji su mu obećali vozove za prevoz trupa iz Goražda. Njegova namera je pročitana i Nemci su mu otkazali ovu vrstu podrške. Verujem da je želeo da iskoristi i Sekulu Drljevića i za sebe izbori najpovoljniju poziciju za završni čin rata. U tome nije uspeo. Ubijen je, kao što je poznato, u Jasenovcu – navodi sagovornik “Novosti“.

 

Autor R. Dragović

 

Izvor Večernje novosti, 01. novembar 2018.