Z. Čvorović: Deo klira u Mitropoliji sklon je kompromisu sa montenegrinskim identitetom

Deo klira u mitropoliji je sklon da podrži ideju konfederalizacije SPC i da napravi kompromis sa montenegrinskim identitetom

Balkanski klub „Ruske narodne linije“ nastavlja sa analiziranjem crnogorske crkveno-državne krize. Srpsko javno mnjenje je uoči Nove godine bilo uznemireno istupanjem u emisiji TV „Hepi“ jednog političara prozapadne orjentacije, koji je mitropolita Amfilohija optužio, ni manje ni više, da je izrežirao uzroke koji su doveli do krize. Ovaj provokativni ispad je mogao da se ignoriše, da nije i među srpskim patriotima rašireno mišljenje kako mitropolit Amfilohije i predsednik Milo Đukanović tobože igraju „dogovorene utakmice.“ Pritom, pravoslavno-patriotski konspirolozi, za razliku od prozapadnog političara koji je istupio u televizijskoj emisiji, izražavaju poglede različitih unutarcrkvenih frakcija u SPC. Mi ne želimo da širimo takve glasine, ali bi, istovremeno, bilo nerazumno da ostanemo u „zoni prećutkivanja“. Pošto kod ruskih patriota i danas postoji mutna predstava balkanske stvarnosti, a jedan od naših zadataka je da pokušamo da formiramo trezveni odnos prema zbivanjima, koji je izgrađen na racionalnoj kontekstualizaciji događaja.

Sa srpskim pravnikom i profesorom Zoranom Čvorovićem razgovara pomoćnik glavnog urednika „Ruske narodne linije“ Pavel Vjačeslavovič Tihomirov.

Poštovani gospodine Čvoroviću, u Rusiji sa zabrinutošću pratimo procese u Crnoj Gori, koju sve češće sumnjičavo nazivamo Republikom Montenegro. Crkveno-državna kriza je predmet interesovanja ne samo pravoslavnih vernika, već i političara koji nisu crkveni ljudi. Ovi dramatični događaji se po pravilu tumače traženjem analogije sa razvitkom „ukrajinske krize“. Pritom se ne radi samo o analogiji sa situacijom koja je nastala posle Majdana, već i sa događajima koji su se odigrali neposredno nakon rušenja SSSR. Radi se o tome da su posle Gorbačovljeve rehabilitacije Ukrajinske grko-katoličke crkve, kao i nakon aktiviranja crkvenih struktura koje su okupile u sastav UAPC (tzv. Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva, pod vođstvom samozvanca Makarija Maletiča, prim. Z. Č.) antiruski deo ukrajinske dijaspore, praktično svi „politički Ukrajinci“ napustili Rusku pravoslavnu crkvu i otišli pod okrilje navedenih raskolničkih struktura. S tim u vezi, čuli su se tada glasovi o tome „kako su izašli svi koji su hteli da odu iz Ruske crkve, pa zašto onda i dalje igrati opasnu igru sa formiranjem Ukrajinske pravoslavne crkve (u okviru Moskovske patrijaršije, prim. Z. Č.)? Zar nije pametnije ostaviti sve kako je i bilo, odnosno zadržati na teritoriji sada nezavisne Ukrajine Kijevsko-galicijski egzarhat RPC?“ Ipak je formirana UPC (Moskovske patrijaršije, prim. Z. Č.) i u njoj je odmah započelo koketiranje sa „mekim“ formama ukrajinskog nacionalizma. Sve je rezultiralo time da su se vernici u Ukrajini posle trideset godina navikli na to da nisu Rusi.

S tim u vezi nameće se sledeće pitanje:

Uporedo s gledištem koje se zasniva na bezuslovnom razumevanju mitropolita Amfilohija, postoji i takvo gledište koje, grubo govoreći, počiva na uverenju da sve što se događa predstavlja jednostavno farsu, „zajedničku igru Đeda i Mila“, čiji je cilj formiranje „kanonske NESRPSKE crkve u Crnoj Gori“ kojoj patrijarh, naravno, neće biti sektaš Miraš.

Čime su motivisani oni koji zastupaju ovo gledište? Ne pitam to iz puke znatiželje, ne zbog senzacionalizma u duhu „žute štampe“, već radi toga da bi donekle osvetlili različite stavove koji postoje u srpskoj pravoslavnoj zajednici.
— Odgovor na Vaše pitanje može da bude objektivan, trezven i dobronameran samo ako se bavimo fenomenima, a ne pojedinim ljudima.

Zaista ne mislim da bilo ko u Mitropoliji crnogorsko-primorskoj SPC, a posebno mitropolit Amfilohije, koji je posle decenija najstrašnijeg komunističkog progona toliko učinio na obnovi Crkve u Crnoj Gori, tajno radi na brisanju srpskog identiteta i uspostavljanju nekakve crnogorske autonomne crkvu. Optuživati danas lično mitropolita Amfilohija, znači direktno pomagati Đukanoviću u razbijanju jedinstvenog srpskog i pravoslavnog fronta u Crnoj Gori.

Moramo da budemo svesni da javnim napadima na mitropolita Amfilohija, omogućavamo Aleksandru Vučiću da stavi pod potpunu kontrolu Srbe u Crnoj Gori. Jer, opšte je poznato da je mitropolit Amfilohije ogorčeni protivnik sadašnjeg predsednika Srbije još od protivustavnih Briselskih sporazuma.

Reč je o sporazumima koji su doveli do likvidacije efektivne suverenosti Srbije na teritorijama „severnih opština Kosova i Metohije“. Državne institucije Srbije (Zajednica srpskih opština, sudovi, policija) integrisane su tada u pravni sistem separatističke „Republike Kosovo.“ Srbi dobijaju status državljana „Republike Kosovo“ i postaju nacionalna manjina.
— Vučić, kao i svi njegovi prethodnici kada ih je Zapad tretirao kao „garante mira i stabilnosti na Balkanu“ (npr. Slobodan Milošević od Dejtonskog mirovnog ugovora 1995. pa do kraja 1997. godine), ima zadatak da kontroliše i pacifikuje Srbe u regionu. Pošto se u Srbiji na vlast dolazi uz podršku Zapada, onda se i na vlasti ostaje sve dok se uspešno uverava Zapad da se Srbi van Srbije nalaze pod delotvornom kontrolom prozapadnog Beograda, koji ima obavezu da spreči pojavu bilo kakvog autentičnog srpskog nacionalnog pokreta.

Ukoliko Vučić uspe da stavi pod potpunu kontrolu Crkvu u Crnoj Gori i Srbe u Crnoj Gori, onda će zbog velike bliskosti i saradnje koja postoji između Mila Đukanovića i Vučića, glavni dobitnik Vučićeve pacifikacije Srba u Crnoj Gori biti Milo Đukanović. Vučić ima nameru da i u Crnoj Gori formira stranku nalik kosovskoj „Srpskoj listi“, koja će kolaborirati sa antisrpskim vlastima u Podgorici.

Zato najavljenu posetu Vučića severu Crne Gore na Badnji dan ne treba tumačiti kao podršku Srbima u Crnoj Gori da odbrane svoja prava, već kao pomoć Đukanoviću da Srbe stavi pod kontrolu. Istovremeno, treba znati da je i interes opozicije u Srbiji da pokaže Zapadu kako Vučić ne kontroliše Srbe u regionu i time ne opravdava poverenje i mandat EU i NATO.

Svi ovi interesi su prisutni i isprepleteni u crkvenoj krizi u Crnoj Gori. Obespravljeni srpski narod u Crnoj Gori ima protiv sebe tiraniju koja uživa snažnu podršku NATO-a, a istovremeno je suštinski obezglavljen, pošto njegove duhovne i svetovne vođe ne mogu, a neke i ne žele, da se snađu na terenu koji je u obaveštajnom smislu potpuno „izbušen“ od strane obaveštajnih službi, sa lokalnim kvazielitama spremnim da rade uvek za onog ko više plati.

Jednom rečju, upadice „senzacionalnih insajdera“ da je sve što se događa u Crnoj Gori tobože obična farsa, od koristi su samo onima koji bi da slome volju za otporom i demorališu Srbe. Vratimo se sada na pitanje o tome koliko je realno da Mitropolija Crnogorsko-primorska jednostavno postane kanonska Crnogorska pravoslavna crkva?
— Pre nego što pređemo na to pitanje, neophodno je da ukratko ukažemo na glavne faze u odnosima države i Crkve u Crnoj Gori.

Ti odnosi su neodvojivi od međusobnih odnosa konkretnih ljudi: mitropolita Amfilohija i Mila Đukanovića. Na izborima 1997. godine mitropolit Amfilohije je podržao Đukanovića, što je bilo presudno za Đukanovićevu pobedu nad socijalistom Momirom Bulatovićem. Mitropolit Amfilohije je uživao ogromni ogromni ugled među srpskim patriotama, a srpske partije su u Skupštini Crne Gore pomogle Đukanoviću da obezbedi većinu. Potom je 2006. godine Crna Gora istupila iz unije sa Srbijom i stekla punu nezavisnost.
— Posle osmostaljivanja Crne Gore, 2006. godine, Đukanovićeva vlast nije odmah započela sa otvorenim progonom Mitropolije crnogorsko-primorske. Odnosi su počeli da se zaoštravaju od 2010. godine.

Tada je započeo otvoreni progon Mitropolije od strane Đukanovićevog režima, koji je u Crnoj Gori želeo Crnogorsku crkvu, a ne eparhije jedinstvene SPC. Naravno da Đukanovićevo bavljenje crkvenim pitanjem nije bilo motivisano ličnim religioznim razlozima, pošto je on nekršteni ateista.

Te 2010. godine započela je završna faza teritorijalnog cepanja, kadrovskog slabljenja i urušavanja javnog ugleda SPC, kao jedine preostale nacionalne ustanove koja okuplja Srbe u svim državama bivše Jugoslavije, i koja je kao takva čuvar svesti o nacionalnom jedinstvu, ali i garant buduće obnove srpskog državnog jedinstva.

Zašto je ta faza započela baš 2010. godine? Koji događaji se mogu smatrati presudnim?
— Zapad je odlučio da krene u konačno uništenje poslednje srpske jedinstvene nacionalne ustanove, tek posle ruske demonstracije neposlušnosti unipolarnom svetu u vidu zaštite Južne Osetije i Abhazije od gruzijske NATO intervencije (2008. g.) i čuvenog minhenskog Putinovog govora (2007. g.). Trebalo je pod hitno pacifikovati Balkan razaranjem i poslednjih preduslova za obnovu srpskog jedinstva, čime se sprečavao budući povratak Rusije u slobodnu i konsolidovanu srpsku oazu usred Evrope. Nova faza razaranja SPC započela je progonom, rečju ondašnjeg američkog ambasadora, „nekooperativnog“ vladike Artemija i monaštva sa teritorije tzv. Republike Kosovo.

Progon bivšeg episkopa Artemija bio je početak nove etape u razbijanju SPC. Kako je u tom trenutku izgledala SPC?
— Već posle proglašenja nezavisnosti Crne Gore, Mitropolija crnogorsko-primorska pokušava da se prilagodi radu u uslovima nezavisne države, pa Sabor SPC već 2006. godine formira Episkopski savet Pravoslavne crkve u Crnoj Gori, koga čine četiri episkopa čije se eparhije prostiru na teritoriji ove države. Opravdanje da episkopski savet nije formiran samo u Crnoj Gori, već i u BiH i Hrvatskoj, s jedne strane, govori u prilog teze o sveopštoj konfederalizaciji SPC, pod opravdanjem modernističkog ugledanja na mitropolitanski sistem rane Crkve; s druge strane, opasnosti koje postoje u Crnoj Gori zbog postojanja lažnog crnogorskog nacionalnog identiteta i težnje za autokefalnošću, čine ovu crkvenu ustanovu u Crnoj Gori neuporedivo opasnijom nego u BiH i Hrvatskoj. Mitropolit crnogorsko-primorski 2006. godine dobija titulu arhiepiskopa cetinjskog.

Ovde moramo da pružimo jedno objašnjenje našim čitaocima. u Srpskoj crkvi, za razliku od Ruske crkve, titulu arhiepiskopa ima samo prvojerarh SPC – arhiepiskop beogradsko-karlovački i patrijarh srpski.
— Ova titula je još jedan izraz svojevrsne tendencije konfederalizaciju u SPC. U administrativnom opštenju eparhija i crkvenih opština u Crnoj Gori se koriste pečati na kojima nema imena SPC.

Isto je i u Ukrajini, gde se zvanično nema nikakve UPC Moskovske patrijaršije, već samo UPC.
— U uslovima neprijateljskog držanja Đukanovićevog režima prema srpskom identitetu eparhija SPC u Crnoj Gori, započelo se i u Mitropoliji (npr. o. Gojko Perović rektor Cetinjske bogoslovije) sa kompromisnim prihvatanjem lažnog crnogorskog nacionalnog identiteta i forsiranjem nekakvog tobožnje dualnog identiteta – Crnogorci su Srbi, ali su i posebna nacija. Inače, sa ovom tezom su Brozovi komunisti započeli 1944. godine proces formiranja posebne crnogorske nacije, da bi na kraju taj proces rezultirao tezom da Crnogorci uopšte nisu Srbi.

Pod uticajem Mitropolije, i srpske stranke u Crnoj Gori ne ističu zahtev za formiranje posebne srpske personalne i teritorijalne autonomije prema belgijskom ustavnom modelu, koji je u Crnoj Gori moguće sprovesti, jer ni jedna nacionalna zajednica nema apsolutnu većinu. Ovakva pozicija se opravdava, s jedne strane, argumentom da se ne želi manjinski status Srba u sopstvenoj državi, dok se, s druge strane, polaže nada u porast broja Srba u budućnosti ukoliko se među braćom, i to bukvalno, ne povuku jasne nacionalne granice.

Praksa pokazuje da je takva strategija pogrešna, jer upoređivanje podataka popisa stanovništva od 2003. i 2011. godine pokazuje smanjenje broja onih koji se izjašnjavaju kao Srbi. To se svakako ne može uporediti sa katastrofalnom ukrajinskom derusifikacijom, jer u odnosu na Ruse – Srbi su u neuporedivo većem stepenu sačuvali svoj nacionalni identitet. Kako zbog „inadžijske“, tako i zbog „pomirljivo-bratske“ naše sopstvene propagande, a takođe i zbog nepostojanja nacionalne politike u samoj Ruskoj Federaciji, udeo Rusa u Ukrajini nije više 25%, kao što je bilo pre 25 godina, već se sveo na žalosne procente nacionalne manjine i to posle Bugara, Rumuna, Mađara i Tatara.
— U uslovima ekonomske krize i postojanja privredno-partijskih monopola, Đukanovićev režim uspešno ucenjuje stanovništvo male Crne Gore.

Razumljivo. U državnoj službi mogu da rade samo oni koji se izjasne kao „Montenegrini“. Osim toga, tokom popisa stanovništva pojedinci su se izjašnjavali kao „Montenegrini“ prodajući svoje srpstvo za čuvenih 20 evra. Koje još sličnosti sa procesima u Rusiji mogu da se uoče u Crnoj Gori?
— Tražeći model za opstanak u novoj nezavisnoj i pritom antisrpskoj državi Montenegro, klir Mitropolije, ali i jedan broj vladika u SPC, analizirao je ustrojstvo Ruske crkve (sa autonomnim nacionalnim crkvama u granicama bivših federalnih jedinica SSSR). Takav predlog je na Cetinje doneo, 2011. godine, mitropolit Ilarion (Alfejev), a za njegovu realizaciju stvoreni su pravni osnovi u novom predlogu ustava SPC, koji je povećao broj arhiepiskopa na teritorijama bivših jugoslovenskih republika, povećao samostalnost eparhija, a relativizovao u imenu Crkve nacionalni identitet SPC. Uz Božiju pomoć, i javni otpor vernog naroda, ovaj predlog ustava nije razmatran na Saboru SPC 2018. godine. To je samo privremeni taktički predah glavnih promotera donošenja novog ustava SPC.

Mitropolit Amfilohije je član Komisije SPC za pisanje ustava.
— Sa osnovanošću se može pretpostaviti da je danas, umesto mitropolita Ilariona, glavni promoter predloga o konfederalizaciji SPC u Crnoj Gori postao Fanar.

Pitanje orjentacije različitih grupa unutar Mitropolije crnogorsko-primorske, kao i u celoj SPC, biće tema našeg narednog razgovora. Sada bih hteo da izvedemo zaključak ovog razgovora.
— Kada se analizira sadašnja situacija u Crnoj Gori moraju se uzeti u obzir sveo ove „uvodne činjenice“, a one govore da je proces kompromisnog prihvatanja lažnog crnogorskog identiteta među klirom u eparhijama SPC u Crnoj Gori otišao, čini se, isuviše daleko.

Nikakvi kompromisi sa „Montenegrinima“, nikakav konfederalni model organizacije SPC, ni carigradski patrijarh, niti rimski papa, ne mogu da pomognu pravoslavnim Srbima da sačuvaju Srpsku crkvu.

Uvek i svuda, pa i u današnjoj Crnoj Gori, Crkvu može da sačuva samo snažna i beskompromisna vera u Svetu Trojicu i u Svetitelje Božije Nebeske Srbije. Pritom je raspad vidljivog zemaljskog tela nacionalnih pomesnih crkava samo izraz naše unutrašnje izdaje Gospoda našeg Isusa Hrista.

 

Izvor Ruska narodna linija, 3. januar 2020/Stanje stvari, 05. januar 2020.

 

Foto: Mitropolija