Danas je Savindan, jedan od najvećih srpskih praznika

Srpska pravoslavna crkva i vernici danas obeležavaju Svetog Savu koji se smatra jednom od najznačajnijih ličnosti srpske istorije

Danas je Savindan, jedan od najvećih praznika u Srba, posvećen prvom srpskom arhiepiskopu Savi, sinu Stefana Nemanje, velikog župana srpskog. Rastka Nemanjića, potonjeg Svetog Savu, rođenog između 1170. i 1175. godine, koji se upokojio u Gospodu 27/14. januara 1235. u Manastiru Trnovo u Bugarskoj, Srbi slave kao prvog učitelja i prosvetitelja, zbog čega se danas obeležava školska slava u svim obrazovnim institucijama.

– Svetom Savi se mnogi mole za pomoć – kaže etnolog Dragomir Antonić, autor “Srpskog narodnog kalendara”. – On je pravi primer epifanije, verovanja da sveci često pohode ljude u ovozemaljskom svetu. Veruje se da Sveti Sava stalno putuje po svim zemljama gde žive Srbi. Narod ga najviše poštuje i zato mu pripisuje razne božanske moći.

Antonić dodaje i da kad se piše život Svetog Save, piše se, u stvari, početak naše prosvete u srednjem veku. Srbi ga slave kao prvog učitelja i postoje mnoge priče, pesme i legende u kojima Sava podučava srpski narod raznim veštinama. Ove godine je 800 godina otkako je Sveti Sava obznanio kapitalno delo Zakonopravilo ili Krmčiju.

– Zakonopravilo, nastalo 1219. godine, nema parnjaka u istoriji nijednog drugog naroda toga vremena! O tom delu najbolji znalac i prevodilac, dr Miodrag Petrović, piše: “Zakonopravilo Svetog Save je najvažniji državni, crkveni, pravni, istorijski, književni rukopis koji Srbi imaju. Zahvaljujući njemu stvorena je Srpska pravoslavna crkva. Zato je ona Svetosavska i toga se nikad ne sme odreći. Knjiga je i prvi Ustav države Srbije. Kad je rukopis završen, po primerak Zakonopravila dobili su u ruke svi episkopi novoosnovane autokefalne arhiepiskopije u Srbiji – tad se Srbija prostire do Jadranskog mora – sa obavezom da po njemu upravljaju crkvenim životom.”

Osim crkvenog života, Zakonopravilo uređuje odnose u svim oblastima života i pruža zaštitu svakom pojedincu. Vodi brigu o čoveku još pre njegovog rođenja, od začeća pa sve do smrti, a u nekim pitanjima iz oblasti bračnog i naslednog prava i posle smrti. Na osnovu njega saznajemo šta se sve smatralo socijalnim slučajem. Kakve su mere predviđene za otklanjanje posledica. Socijalno staranje je izraženo u mnogim vidovima. Pored brige o siromašnim i bolesnim, za koje su podizani odgovarajući domovi, štićene su osobe sa telesnim manama, utvrđivane uzajamne socijalne obaveze roditelja i dece, pomagane udovice, štićeni robovi od samovolje gospodara, najamnici od izrabljivanja i zloupotrebe poslodavaca, dužnici od zelenašenja zajmodavaca.

– Nema sumnje da je pravoslavna crkva u Srbiji najviše učinila da se već u prvim decenijama posle njihove smrti proslavi život i rad Stefana Nemanje i njegovog sina Save – zaključuje Antonić. – Tako se svest o vrednosti njihovog delanja raširila u sve srpske krajeve. Večernja s litijom, svečana jutrenja i svete liturgije, sve uz pojanje pesama u kojima se veličaju dela Svetog Save, sačuvani su u svim krajevima gde žive Srbi.

Prvi arhiepiskop autokefalne Srpske pravoslavne crkve bio je čudotvorac svog doba i po tome što je neverovatno veliki broj dela učinio za svoj narod. Od samog crkvenog osamostaljenja, do važnih diplomatskih putovanja na kojima je temeljno gradio poziciju ondašnje države, kao i njeno jasno utemeljenje, do izgradnje manastira, neverovatne posvećenosti Hilandaru, izgradnje prvih bolnica…

Današnjem savremeniku deluje neverovatno da je jedan čovek onog doba uspeo da prevali tolike distance, da svaki razgovor sa tadašnjim visokodostojnicima pretvori u ogromnu blagodet za svoj narod i da tom istom narodu – sve svoje delo od srca podari.

POŠTOVANjE
Knez Miloš je naredbom od 5. februara 1827. proglasio Dan Svetog Save za neradni, a onima koji ne bi tog dana došli u crkvu ili dućan zatvorili, odredio da “ne samo globu crkvi plate, no i apsom i telesnom kaznom kaštigovani budu”.

Namesništvo kneza Mihaila Obrenovića odredilo je 2. januara 1840. da se Sveti Sava smatra školskim zaštitnikom. Tad su uvedene i školske proslave po gimnazijama.

HLADNOĆA I VRELINA
Narodno verovanje kaže da oko Savindana malo popuste januarski mrazevi i studen. Razlog tome je veoma lep. – Predanje kaže da su se Sveti Petar i Sveti Sava dogovorili da jedan oslabi vrućine oko svog dana – Petrovdana, a Sava će umanjiti studen oko svog dana u januaru mesecu – objašnjava Antonić. – Dogovor je postignut da se ljudi zimi ne bi smrzavali od mraza, a leti ne bi stradali zbog žege ili vrućine.

DRAŠKOVIĆU POVELjA U SMEDEREVU
Dobitnik najznačajnije nagrade ovogodišnjih Svetosavskih svečanosti u Smederevu – Svetosavske povelje je Dražen Drašković (35), saradnik u nastavi na Elektrotehničkom fakultetu u Beogradu. Doktorske studije završio je 2018. godine sa prosečnom ocenom 10. Bavi se veštačkom inteligencijom, i radi na više velikih informatičkih projekata. Jedan je od inicijatora pokretanja informatičkih odeljenja u školama u Srbiji.

 

Autor Z. Nikolić

 

Izvor Večernje novosti, 27. januar 2020.

 

SVETI SAVA – PRINC, MONAH, ARHIEPISKOP…
Srpska pravoslavna crkva i vernici danas obeležavaju Svetog Savu koji se smatra jednom od najznačajnijih ličnosti srpske istorije. Njegov kult se vekovima neguje u narodu. Ovo je šest stvari koje bi trebalo da znate o Svetom Savi.

SRPSKI PRINC
Rođen je kao Rastko Nemanjić, najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje, i brat Vukana i Stefana Prvovenčanog.

MONAH NA SVETOJ GORI
Nakon što je od oca dobio na upravu Zahumlje, 1192. godine je pobegao na Svetu goru i zamonašio se u ruskom manastiru Svetog Pantelejmona, gde je dobio ime Sava. Kasnije je sa ocem podigao manastir Hilandar, prvi i jedini srpski manastir na Svetoj gori.

PROSVETITELj
U Srbiju se vratio 1208. godine da potpuno izmiri zavađenu braću. Bavio se prosvetiteljskim radom prenoseći osnovne verske i svetovne pouke.

PRVI SRPSKI ARHIEPISKOP
Godine 1219. Sava je ubedio Vaseljenskog patrijarha i nikejskog cara da odobre autokefalnost (samostalnost) srpske crkve sa statusom arhiepiskopije. Imenovan je za prvog srpskog arhiepiskopa.

KNjIŽEVNI RAD
Iza sebe je ostavio više pisanih dela. Najznačajnija su Žitije Svetog Simeona, Karejski tipik, Hilandarski tipik i Studenički tipik, kao i Zakonopravilo.

SNAŽAN KULT U NARODU
Umro je po povratku iz Palestine u Bugarskoj 1236. godine. Njegove mošti su prenete u manastir Mileševu. Savin kult je u narodu bio jak. Zbog toga je turski zapovednik Sinan-paša naredio da se mošti spale na Vračaru, verovatno 1594. godine.

 

Izvor RTS, 27. januar 2020.