U znak sećanja na protojereja Vsevoloda Čaplina

Ruska pravoslavna crkva je izgubila jednog od najenergičnijih zastupnika, koji je umnogome određivao odnos dela javnosti prema Crkvi

Iako je umro relativno mlad i još u punoj snazi, protojerej Vsevolod Čaplin (1968-2020), ostavio je dubok trag u Ruskoj pravoslavnoj crkvi i to baš u periodu kada je, posle kraha Sovjetskog Saveza, crkva intenzivno tragala za svojim identitetom u odnosu prema državi i društvu. Blizak saradnik nekadašnjeg mitropolita a sada patrijarha Kirila, otac Vsevolod je tokom devedesetih godina obavljao važne poslove u crkvenim telima zaduženim upravo za odnose crkve i društva.

Otac Vsevolod se nije libio snažnog društvenog, pa i političkog angažmana, i njegove izjave su često dočekivane kao izrazito kontroverzne. Bio je snažan protivnik američkog imperijalizma i liberalne ideologije, verovao je u veliku ulogu Crkve u formiranju i očuvanju društvenih i kulturnih vrednosti i važnu ulogu Rusije u hrišćanskoj misiji. Nesporno patriotski nastrojen, njegovi stavovi nisu uvek bili „na liniji“ sa državnom ideologijom ni u jednom  trenutku novije ruske istorije i u osnovi je bio snažan kritičar državnih vlasti, kako u domenu njihove popustljivosti prema otvorenom ili prikrivenom uticaju političkog i ideološkog Zapada, tako i prema socijalnom pitanju.

Predvidljivi su u tom kontekstu njegovo protivljenje humanizmu, kao „prikrivenom satanizmu“, neprihvatanje ekumenističkih praksi zajedničke molitve sa nehrišćanima i nepravoslavnima, protesti protiv dominacije darvinističkog učenja u školskim programima i kulta nauke, borba protiv abortusa i ukazivanje na kontinuitet rusofobije kod jednog dela ruske inteligencije. Kao naročito kontroverzno bilo je shvaćeno njegovo stanovište kako su država, narod i svetinje važnije od pojedinačnog čoveka, zbog čega je povremeno pravdao nasilne metode u političkom i društvenom životu.

Protojerej Vsevolod Čaplin (Foto: Anna Artemьeva/ Novaя gazeta)
Protojerej Vsevolod Čaplin (Foto: Anna Artemьeva/Novaя gazeta)

Oružanu odbranu, pa i preventivno nasilno delovanje prema napadaču je smatrao legitimnim, dok je rusku intervenciju u Siriji nazvao „svetim ratom protiv svetskog terorizma“, zbog čega je izazvao proteste i od strane pojedinih episkopa iz Sirije, sa argumentom da u hrišćanstvu nema i ne može biti nikakvog „svetog rata“. Takođe, poznata je njegova izjava povodom Oktobarske revolucije i potonjeg građanskog sukoba: „U osnovi smatram da su naši verujući, kada je Lenjin 1920-ih pokrenuo represiju protiv njih, morali da odgovore drugačije nego što jesu. Morali su da odgovore svom silom oružja i silom narodnog otpora protiv boljševika“.

Ipak, stavovi protojereja Vsevoloda Čaplina nisu uvek bili dosledni i oni koji su ga poznavali i pratili njegov rad svedočili su kako je uvek bio spreman da pomogne svakom ko strada, ne gledajući ko je ko. Takođe, njegova pozicija nije bila kruto institucionalna i vlastodržačka, jer je uvek na prvo mesto stavljao narod, zalažući se za smanjenje jaza između crkvene jerarhije i laika, između ostalog i osnivanjem „pravoslavnih narodnih organizacija“.

Bio je zastupnik stanovišta kako se spasiteljsko delo Crkve ne vrši samo na planu individualnog odnosa čoveka sa Bogom i ličnog spasenja, niti u smislu ponekad apstraktnog poimanja liturgijske zajednice, već da (vojujuća) Crkva mora sve da učini kako bi u konkretnom vremenu i prostoru – u sadejstvu sa državnim vlastima ili protiv njih, kao i u sadejstvu ili protiv dominantnih društvenih tokova – izgradila što je moguće bolje uslove za spasenje što većeg broja ljudi. Podjednako nije delio verovanje takozvanog „ružičastog hrišćanstva“ u mogućnost stvaranja raja na zemlji, ali ni stav ravnodušnosti i pasivnosti kada je sudbina ljudskih zajednica i tvorevina u pitanju, verujući u ulogu naroda, pa i država u istoriji spasenja.

Protojerej Vsevolod Čaplin govori na skupu podrške Ruskoj pravoslavnoj crkvi i patrijarhu Kirilu, Moskva, 22. jul 2012. (Foto: Maxim Shemetov/Reuters)
Protojerej Vsevolod Čaplin govori na skupu podrške Ruskoj pravoslavnoj crkvi i patrijarhu Kirilu, Moskva, 22. jul 2012. (Foto: Maxim Shemetov/Reuters)

Ruska pravoslavna crkva je izgubila jednog od najenergičnijih i javno najprisutnijih zastupnika, koji je umnogome određivao odnos dela javnosti prema Crkvi kao takvoj, shvatajući njegove stavova kao „zvanične“. Naravno, Ruska pravoslavna crkva nikako svih ovih decenija nije mogla biti izjednačena sa ličnošću bilo kog pojedinca, pa i Vsevoloda Čaplina, ali će njegov odlazak svakako uticati na njen javni, odnosno društveni lik.

 

Vladimir Kolarić je prozni i dramski pisac, teoretičar umetnosti i kulture, autor knjige „Hrišćanstvo i film“. Ekskluzivno za Novi Standard

 

Naslovna fotografija: novorosinform.org

 

Izvor Novi Standard