Васељенски патријарх Вартоломеј I потписује Томос о аутокефалности Православне цркве Украјине, Истанбул, 05. јануар 2019. (Фото: AP Photo/Emrah Gurel)

Z. Čvorović: Neprijatelj u ulozi arbitra?

Uloga posrednika u razgovoru između Vlade Crne Gore i SPC Fanaru bi dobro došla da potvrdi papističko tumačenje pozicije carigradskog patrijarha

Povodom aktuelne situaciju u Crnoj Gori, SAD nas ubeđuju da, rečju Metjua Palmera, „Rusi vide ovaj zakon (crnogorski Zakon o slobodi veroispovesti) kao ranjivu tačku koju mogu da iskoriste, kao priliku da naprave razdor između Srbije i Crne Gore, da povise tenzije“, a to je, naravno, „suprotno od onoga što žele da vide Sjedinjene Države“. „Mi želimo da vidimo mir, harmoniju i saradnju u regionu, gde zemlje sarađuju da bi prevazišle razlike“, dok „Rusi svakodnevno rade na tome da prodube i povećaju te razlike i podele“. Iako je iz intervjua koji je Palmer dao „Glasu Amerike“ očigledno da su se propagandno-politički kapaciteti Stejt departmenta srozali na nivo jeftinih rusofobskih stereotipa o „zlim“ Rusima iz holivudske B-produkcije, i ovakva banalna propaganda, prilagođena intelektualnim dometima birača-kupoholičara iz šoping molova, služi kao dimna zavesa za američko delovanje u Crnoj Gori i na Balkanu.

RAT PROTIV MALIH RUSA
Nasuprot onome u šta nas ubeđuje Palmer, Vašingtonu u trodecenijskom ratu protiv Srba kao „malih Rusa“ odgovara zaoštravanje crkvenog problema u Crnoj Gori, kao što im je to odgovaralo i u Ukrajini. Naime, suočen sa činjenicom da proces rasrbljavanja pravoslavnog stanovništva Crne Gore ne može da bude okončan bez davanja, za početak, autonomnog statusa eparhijama SPC u Crnoj Gori, Vašingtonu je sadašnji žestoki pritisak državnih vlasti na SPC u Crnoj Gori dobro došao kao sredstvo kojim će u procesu rešenja ovog konflikta od SPC pokušati da iznudi što veću unutrašnju decentralizaciju. U svemu tome ključnu pomoć Vašingtonu može pružiti njegov pion, patrijarh Vartolomej, čije bi posredovanje lako mogle da prihvate obe suprotstavljene strane u Crnoj Gori, državna vlast i SPC. Istovremeno bi takva posrednička uloga bila idealna za dalju afirmaciju papističkih ambicija Fanara, te dodatno slabljenje prestiža Moskovske patrijaršije u pravoslavnom svetu.

Da će Stejt department dodeliti Fanaru posredničku ulogu u budućim razgovorima između vlasti Crne Gore i SPC povodom spornog Zakona o slobodi veroispovesti, posredno se može zaključiti iz informacije koju je 29. februara objavila grčka agencija „Romfea“, a koja je potom preneta i na portalu „Saveza pravoslavnih novinara“ (Soюz pravoslavnыh žurnalistov). Tog dana je američki državni sekretar Majk Pompeo uputio pismo arhiepiskopu Carigradske patrijaršije Elipidoforu (Lambriniadisu), u kome ga obaveštava da SAD „podržavaju Vladu Crne Gore u vođenju otvorenog i transparentnog dijaloga sa SPC o Zakonu i njegovoj primeni“, istovremeno stavljajući mu do znanja da zvaničnicima SAD nije nepoznato „da su pojedine religiozne zajednice izrazile uznemirenost zbog zakonskih odredaba koje se tiču prava svojine na imovini i pravnih postupaka kojima će se dokazivati svojina na spornoj imovini“.

PORUKA SPC
Pisano uzdržanim diplomatskim stilom, ovo kratko pismo nije interesantno zbog svog sadržaja već zbog izbora adresata. Stejt department se povodom problema sa crnogorskim Zakonom o slobodi veroispovesti nije obratio jerarhiji Srpske crkve, čije interese ovaj zakon tangira, već arhiepiskopu Elipidoforu, koji se nalazi na čelu Sabora pravoslavnih episkopa u SAD. Time je, kako primećuju saradnici ruskog pravoslavnog Centra Sv. Vasilije Veliki, poručeno SPC da može da očekuje pomoć SAD samo ukoliko se u sporu između Carigradske i Moskovske patrijaršije opredeli za američkog favorita. S druge strane, izbor adresata koji je napravio Pompeo ubedljivo pokazuje da se dodeljivanje nekanonskog tomosa ukrajinskim raskolnicima ne sme tumačiti kao epizodni i isključivo politički motivisani čin u sukobu Zapada i Rusije, u kome SPC, navodno, ne treba da se glasno opredeli.

Obraćajući se carigradskom jerarhu na teritoriji SAD u vezi s pitanjem koje se tiče naše pomesne crkve, a ne Episkopskom savetu SPC u Severnoj, Srednjoj i Južnoj Americi, Stejt department se pokazao kao zagovornik papističkih pretenzija Fanara da pod svoju jurisdikciju podvede dijasporu svih pomesnih crkava. Stavljajući ovim do znanja da bi Fanar za SAD bio i te kako prihvatljiv u ulozi posrednika u sporu SPC sa državnim vlastima Crne Gore, Vašington je iskazao, zapravo, puno razumevanje za jedan od osnovnih postulata fanariotskog istočnopapističkog učenja, prema kome je carigradska katedra pozvana da se kao apelaciona instanca meša u sporove i probleme unutar svih autokefalnih pomesnih crkava.

ULOGA POSREDNIKA
Reč je o starom iskrivljenom tumačenju 17. pravila IV Vaseljenskog sabora, koje u papističkom duhu proširuje, pre svega, sudsku vlast carigradskog prvojerarha i van granica oblasti koja mu je opredeljena odlukama III i IV Vaseljenskog sabora. Uloga posrednika u razgovoru između Vlade Crne Gore i SPC Fanaru bi dobro došla da potvrdi papističko tumačenje pozicije carigradskog patrijarha koju je ovih dana izneo jedan od fanariotskih episkopa, mitropolit Apostol (Danilidis), ističući da je „Prvi Arhiepiskop Carigradski – Novog Rima i Vaseljenski Patrijarh“ u „Jednoj, Svetoj, Sabornoj i Apostolskoj Pravoslavnoj Crkvi“ njen ni manje ni više nego „promislitelj i rukovodilac“ i „verni čuvar jedinstva i vere“.

Uvek spreman da osudi srpski, ruski i bugarski etnofiletizam, a sam zarobljenik helenskog nacionalizma i koncepta Megali Idea, Fanar bi kao posrednik u razgovorima između Vlade i SPC verovatno ponudio takvo „kompromisno“ rešenje koje bi eparhije SPC u Crnoj Gori lišilo svih nacionalnih obeležja, uz očuvanje tanke veze kanonskog jedinstva sa Srpskom patrijaršijom. Ako na ruskom nacionalnom prostoru fanariotska jerarhija zdušno podržava formiranje lažnog ukrajinskog identiteta, zašto na srpskom nacionalnom prostoru ne bi u crkvenim stvarima protežirala lažni crnogorski nacionalni identitet.

Pri tome nam trodecenijsko iskustvo ukrajinskog crkvenog raskola pokazuje da je spremnost Moskovske patrijaršije s početka devedesetih godina prošlog veka da radi očuvanja crkvenog jedinstva izađe u susret zahtevima za crkvenom autonomijom lokalnih ukrokomunističkih i ukronacionalističkih elita, s jedne strane, dodatno pojačala apetit za autokefalnošću i doprinela daljoj ukrajinizaciji ruskog naroda i Crkve u Ukrajini, a s druge strane otvorila prostor za mešanje Fanara i Vašingtona.

OSUDA POLITIČKOG PRAVOSLAVLjA
Iako je autonomna Ukrajinska pravoslavna crkva sačuvala kanonsko jedinstvo sa Moskovskom patrijaršijom, njen sabor je još 2007. godine osudio tzv. političko pravoslavlje, pod čim se podrazumevala obaveza svakog pravoslavnog vernika da učestvuje u političkoj borbi na strani proruskih snaga. Ovakva zvanična politički neutralna pozicija UPC MP dovela je do toga da se tokom borbi u Novorusiji i prisajedinjenja Krima matici jerarhija UPC zvanično zalagala za očuvanje teritorijalne celovitosti Ukrajine. Dok su pojedini episkopi i sveštenici UPC MP tokom 2014. godine otvoreno ispoljavali svoje rusofilstvo, dajući podršku „antimajdanovcima“, kao odeski mitropolit Agatangel, u isto vreme je, primera radi, mitropolit čerkaski Sofronije Vladimira Putina nazvao „banditom“, a proruske patriote iz Ukrajine koji su pred terorom „majdanovaca“ izbegli u Rusiju nazivao je „izdajnicima otadžbine“.

Nekanonsko formiranje „Pravoslavne crkve Ukrajine“ od strane Fanara tek je delimično očistilo redove UPC MP od ukronacionalističkog kukolja, koji se sakupio tokom tridesetogodišnje autonomije crkvene organizacije u Ukrajini. Jedno je sigurno, politički neutralna crkvena jerarhija teško da može da odgovori ulozi koja se od UPC MP očekuje u Ukrajini, da kao deo jedinstvene Ruske crkve zaustavi davno započeti proces ukrajinizacije i istovremeno povrati izgubljenu rusku nacionalnu svest svojih vernika.

Posmatran iz stvarnosti masovnih litija ukrajinski crkveni scenario deluje kao neostvariv u Crnoj Gori. Ipak, treba imati na umu da specijalni ambasador SAD za verske slobode Sem Braunbek nije u decembru prošle godine Zakonom o slobodi veroispovesti „zapalio“ Crnu Goru da bi ugrozio vlast američkog štićenika Mila Đukanovića već da bi pod pritiskom nepodnošljivog zakona Crna Gora potpuno bila izvučena iz srpskog nacionalnog i ruskog civilizacijskog okvira, u kome se još uvek nalazi, pre svega, zahvaljujući eparhijama SPC na njenoj teritoriji. Ono što je kompromis za Fanar i Vašington, siguran je poraz za Srpsku crkvu i Srbe u Crnoj Gori.

 

Autor Zoran Čvorović

 

Naslovna fotografija: AP Photo/Emrah Gurel

 

Izvor Pečat, 06. mart 2020.