V. Prvulović: Jermeni nam mogu biti inspiracija u odbrani kuturne baštine

Jermeni mogu da nam posluže kao primer kako se novim naraštajima usađuje ponos na svoju istoriju i baštinu, kako se čuva identitet i pomaže matična zemlja

Jermeni, bliski narod stariji od Srba, imali su, kao i mi, tešku sudbinu, od patnje do ponosa. Stariji po prihvatanju hrišćanstva, već 301. godine nove ere, deset godina pre nego što je imperator Galerije dozvolio slobodu hrišćanima u Rimu i po prvim crkvama sagrađenim u tom veku, od kojih su neke i danas aktivne. Stariji po Kraljevini Jermeniji, osnovanoj 190. godine pre nove ere. Smatraju se drevnoistočnim hrišćanskim narodom. Na njihovom tlu se nalazila biblijska planina visoka 5.165 metara – Ararat – na kojoj se, po predanju, posle velikog potopa zaustavila Nojeva barka s dvojnim primercima svih zemaljskih živih vrsta. Tužna je istina da se drevni Ararat, kao simbol opstanka čoveka i živog sveta, danas nalazi na teritoriji muslimanske zemlje i istorijskog neprijatelja – Turske. Bliski su nam narod po veri koju su primili, preko svetog Grigorija Prosvetitelja, episkopa koji je 321. godine krstio jermenskog kralja Tiridata Trećeg Velikog. Hrišćanstvo je postalo prva državna vera. Jermenska apostolska crkva je orijentalno-pravoslavna, monofizitska (Hrist samo Bog, ne i čovek), najsličnija Koptskoj, s oko devet miliona vernika.

Slični su nam po patnjama i kataklizmama koje su hrabro i dostojanstveno preživeli, s teškim ožiljcima. Bratski po genocidu koji su doživeli od Turaka 1915–1917. s oko 1,5 miliona stradalih, a Srbi u genocidu od Nezavisne države Hrvatske i Nemačke u Drugom svetskom ratu između 900.000 i 1,2 miliona žrtava. Takođe, po preživljenom etničkom čišćenju 1990, kada je iz Bakua proterano oko 200.000 Jermena. Prisilno su napuštali svoje domove u okolnim zemljama: Turskoj, Azerbejdžanu, Iranu, Rusiji, Siriji i drugim državama. Srbi su, tokom raspada SFRJ, iz Hrvatske (oko 380.000) i Federacije BiH (više od 415.000) prisilno napuštali svoje domove i bežali u maticu Srbiju i Republiku Srpsku. Slični smo Jermeniji po dijaspori od oko osam miliona ljudi (Rusija 2,3 miliona, SAD 1,5), brojčano većoj od 3.262.200 stanovnika u matici, ali boljoj od naše po međusobnoj solidarnosti.

Srodni smo po ponositom čuvanju svoje nacionalne, verske i kulturne baštine, u čemu su bolji od Srba. Jermeni žive u 14 zemalja na svim kontinentima, diče se svojim poreklom, vezuju se za udruženja sunarodnika, pomažu svojima u matici i bore se za međunarodno priznanje genocida zbog koga su se iseljavali. Sve je veći i broj povratnika u matičnu zemlju. Današnja teritorija Jermenije manja je od trećine njihove prvobitne države. Ostali su džepovi naseljeni Jermenima u susednim zemljama, gde su morali da se deklarišu kao građani tih zemalja da bi opstali. Jezik i pismo, koji spadaju u najstarije na svetu, sačuvali su. Prepoznaju se po nacionalnim simbolima – naru, kao voćki individualne snage u čvrstoj kori, sa crvenim lekovitim sokom i s mnogo unutrašnjih zrna koja simbolizuju mnoštvo u jednom, golubu – simbolu mira, i vinovoj lozi – simbolu opstanka i čuvanja vere u Boga. Po Starom zavetu, Noje je u podnožju Ararata prvo zasadio vinovu lozu. U jermenskoj pećini Areni jedan pronađena je najstarija vinarija na svetu, koja datira od 4000. godine pre nove ere.

Jermeni su nam bliski i po tuđinskom pokušaju nasilnog oduzimanja dela teritorije sa spomenicima, kulturnom baštinom i nasleđem, crkvama i manastirima, koji su istorijskom nepravdom pripali drugoj zemlji muslimanske vere. Nagorno Karabah je za Jermene ono što je Kosovo i Metohija za Srbe – istorijska i sveta zemlja sa svetinjama, crkvama i manastirima, koju pokušavaju da oduzmu srpskom narodu. U krvavom ratu 1993–1994. s Azerbejdžancima, uz vojnu podršku Rusije, Jermeni su uspeli da opstanu u Nagorno Karabahu kao izdvojena, autonomna i zatvorena sredina u ne baš prijateljskom okruženju. U ratu za opstanak Nagorno Karabaha poginulo je oko 30.000 Jermena.

Zato Jermeni mogu da nam budu inspiracija kako se čuva nacionalna i kulturna baština po cenu velikih žrtava i odricanja. Jermeni mogu da nam posluže kao primer kako se novim naraštajima usađuje ponos na svoju istoriju i baštinu, kako se čuva identitet i pomaže matična zemlja. Ali Srbija bi mogla da posluži Jermenima svojom istorijom i ponosom jer je u Nišu rođen Sveti car Konstantin i živela njegova majka Sveta Jelena, koji su uspeli da odbrane hrišćane od rimskog progona, prime hrišćansku veru i sačuvaju je. Da nije bilo hrišćanske vere, ne bi bilo ni Nojeve barke, ni Ararata. Sudbina nam je, dakle, zajednička i hrišćanska. Od patnje do ponosa.

 

Autor Vladimir Prvulović

 

Naslovna fotografija: ERIC THAYER/REUTERS

 

Izvor Politika, 09. mart 2020.