P. Ćeranić: Britanci neće menjati politiku prema Srbima, bez obzira na sve

Nedavno otkrivene činjenice o Srebrenici neće uticati na promjenu britanske politike prema Srbima, ali će se vremenom mijenjati globalni politički okvir

Trebalo je da prođe 25 godina od okončanja sukoba u BiH pa da iz otvorenih arhiva Vlade Velike Britanije saznamo da su ovlašćene službe precizno izvještavale britansku vladu o zbivanjima u BiH. Vlada se nije obazirala na precizne informacije s terena pa su u stavovima koji su kreirani u Londonu dominirale optužbe na račun srpske strane, a to je bilo dio široke lepeze pritisaka na „bosanske Srbe“.

Tako je o upadu srpskih snaga u Srebrenici u izvještajima britanskih obavještajaca pisalo da nije postojao čvrst plan. Pomenuti dokument dostavljen britanskom Ministarstvu odbrane datira od 11. jula 1995. godine. Ni riječi o „udruženom zločinačkom poduhvatu“, kako glasi kvalifikacija na osnovu koje je izrečeno toliko presuda u Haškom Tribunalu. Staro pravilo se izgleda potvrdilo: obavještajne službe vlade svojih zemalja realno informišu o stanju na terenu, ali kada informacije uđu u kanale politike – sve može izgledati drugačije.

Ni ovaj ni niz drugih dokumenata nisu spriječili Vladu Velike Britanije da 2015. godine od Savjeta bezbjednosti UN zatraži rezoluciju o genocidnosti Srba zbog zločina u Srebrenici. Šta je to što britanske vlade drži u uvjerenju da Srbi nisu u pravu, čak i kada raspolažu činjenicama koje ukazuju na suprotno? Zašto se kurs britanske politike u pogledu „srpske krivice“ u jako dugom periodu ne mijenja? Dokumenti koje je Vlada Velike Britanije učinila dostupnim široj javnosti ukazuju da srpski pogledi na tragična dešavanja u Srebrenici u julu 1995. godine nisu bez osnova. Naime, često ponavljana mantra o namjerama srpskih snaga da kroz „udruženi zločinački poduhvat“ počine genocid pokazala se neutemeljenom.

Tačnije rečeno, Britanci su preko svojih ljudi sa terena imali pravovremene i pouzdane podatke šta se dešavalo – Srbi nisu imali namjeru da zaposjednu Srebrenicu, više je to bio rezultat spontane akcije u kojoj je korišćeno malo vojnih snaga a koja je opet, bila odgovor na uzastopne upade i zločine koje su pripadnici tzv. Armije BiH činili u srpskim selima. Pitanje koje se nameće glasi: zašto je onda britanska vlada u kontinuitetu tvrdila suprotno i na međunarodnoj sceni se zalagala za donošenje rezolucije kojom bi Srbi bili optuženi za genocid?

Odgovor bismo mogli potražiti u tradicionalnoj, rekli bismo viševjekovnoj percepciji Srba kao „malih Rusa“, koje zbog iskrenih i dubokih veza sa ruskim narodom treba učiniti nevažnim faktorom kako u političkom, tako u vojnom i ekonomskom smislu. Jer, to bi bio bio pouzdan način da se Rusija definitivno udalji s Balkana gdje u Srbima ima čvrsto uporište. Britanski antagonizam naspram Rusije datira od ratova Napoleona kojeg je Rusija porazila. Goneći ostatke francuskih trupa ruski vojnici su ušetali u Pariz i na taj način se Rusija nametnula kao nezaobilazan faktor na globalnom nivou. Ujedno, raski car je proširio teritoriju svoje države te je nakon sloma Napoleonovih snaga Varšava bila skoro stotinu godina grad u Rusiji, istina, kao prestonica Kraljevine Poljske.

Rusija je pomogla oslobađanje balkanskih pravoslavnih zemalja od Otomanskog carstva sa jasnom namjerom da u geopolitičkom pogledu ostane važna figura, za šta bi joj pozicioniranje na Balkanu bilo garancija. To Britancima, ali i drugima, nije bilo po volji. Rezultat rastućeg antagonizma bio je Krimski rat, vođen između Rusije sa jedne, i Britanaca, Francuske, Otomanske imperije i Kraljevine Pijemont sa druge strane. Sukob se vodio za prevlast na Balkanu i Dardanelima i trajao je od 1853. do 1856. godine. Posljedica sukoba bio je da je Rusija izgubila pravo na protektorat nad dunavskim kneževinama (Moldaviji i Vlaškoj) a i pravo držanja flote u Crnom moru.

Odnos prema Rusiji nije se promijenio ni tokom XX. vijeka, a geopolitički položaj koji je Sovjetski Savez imao neprestano se doživljavao kao prijetnja. Disolucija Sovjetskog Saveza i uvođenje višepartijskog sistema trebalo je da, uz završetak Hladnog rata, označe i uspostavu novih odnosa između Rusije i „prijatelja sa Zapada“ ali se to nije dogodilo. Rusija se i danas satanizuje, za šta novi mediji pružaju puno mogućnosti.

Kreiranje samostalne spoljne politike, uz snažan oslonac na Sjedinjene Države, određenim političkim centrima na Ostrvu postalo je odrednica zarad koje je trebalo napustiti EU. To je postalo moguće nakon nedavno završenih izbora. Naime, na proteklim izborima u Velikoj Britaniji stranka Borisa Džonsona osvojila je 365 od 650 mandata u parlamentu, što je značilo da Konzervativna stranka ima apsolutnu većinu. Prvi zaključak koji se nametnuo po završetku izboraglasio je: Bregzit može da počne. Mnogi su se pitali i da li će biti dozvoljeno da Tramp i Džonson, po izlasku Velike Britanije iz EU, naprave „sjajan“ sporazum, kakav je najavio američki predsjednik, vidno suzdržan prema Džonsonu tokom predizborne kampanje, imajući u vidu procjenu da bi pokazivanje naklonjenosti Džonsonu više moglo nauditi nego pomoći.

Njihova glavna zamisao je da u budućnosti Vašington i London ujedine resurse kako bi postali svjetska imperija. O Bregzitu je, inače, prisutno prilično špekulacija i analiza, ali je evidentno da London od EU želi sve trgovinske povlastice, ali da istovremeno bude izuzet od donošenja svih odluka i odgovornosti koje imaju članice. U pozadini kreatora Bregzita je novac i to ogroman. Plan je da nakon Bregzita London bude nosilac finansijskih projekata, i u ime SAD. Naime, London je uporno razvijao finansijsku infrastrukturu i školovao na hiljade finansijskih stručnjaka. Finansijski centar je u centru Londona, a uspostavio je niz poslovnih veza, od of šor kompanija u bivšim kolonijama kao što su to Bahami, gdje se obavljaju ogromni novčani transferi – bez tragova, bez plaćanja poreza, u sivoj zoni – do velikih transakcija sa kineskim bankama i Hongkongom.

Britanija je donijela geopolitičku strategiju, sličnu američkoj, a okosnica doktrine je ideja „Globalna Velika Britanija“ (Global Great Britain). Nakon Bregzita nova imperija se mora politički, bezbjednosno i vojno zaštititi. Zato Britanija namjerava da obnovi nekadašnji uticaj na stare pomorske rute i komunikacijske pravce. Kraljevska mornarica u smislu nove doktrine ima zadatak da čuva britanske pomorske komunikacije i trgovačke interese u Indijskom okeanu i na Pacifiku. U pozadini Bregzita je namjera Velike Britanije da obnovi imperijalni sjaj i postane nova finansijska sila. Tačno je da u pregovorima sa EU o Bregzitu Britanija želi da zadrži trgovačke povlastice, ali će joj glavni ekonomski oslovac biti specijalni trgovački sporazum sa SAD. Shodno planiranim aktivnostima nakon Bregzita, Britanci preduzimaju operacije u cilju ekonomskog slabljenja Rusije i Kine, kako bi se kupilo vrijeme potrebno da SAD dostignu rusku vojnu tehnologiju.

Namjera Džonsonove vlade je da se povećaju troškovi za odbranu, promijene savezništva na Bliskom istoku i proširi borba protiv bezbjednosnih prijetnji. Proširenje trgovinskih veza je, takođe, jedan od prioriteta. Naime, Britanija ima duboke bezbjednosne i ekonomske interese kako na Balkanu tako i na Bliskom istoku. Na Balkanu britanska vlada planira povećati ulaganja, najveći interes je za energetiku i rudarstvo. Primat u regionu Bliskog istoka u bezbjednosnom smislu je borba protiv iranskih interesa, a u ekonomskom sporazum o slobodnoj trgovini. Pri tome će, zbog nepovjerenja u američkog predsjednika Trampa, na veći nivo podići saradnju sa Francuskom i Njemačkom – zemljama koje pokazuju sve veću rezervu prema Sjedinjenim Državama. Raspoložive informacije ukazuju da će se na Balkanu oštrica britanske diplomatije i tajnih aktivnosti usmjeriti prema obrazovanju, i kulturnom životu u cjelini.

Za Srbiju i Republiku Srpsku pripremljena je sljedeća metodologija:
– u regiji predvoditi i jačati borbu protiv korupcije, organizovanog kriminala i pranja novca;
– insistirati na kvalitetnijoj razmjeni informacija između policija (bila bi pod britanskim nadzorom). Strateška i operativna razmjena informacija osigurala bi regionalnu saradnju u borbi protiv organizovanog kriminala i teških zločina, kao i protiv terorizma;
– riješiti se neovlašćenog posjeda oružja u privatnom vlasništvu;
– zajedno sa Austrijom i Norveškom formirati Balkansku opservatoriju (centar) za praćenje organizovanog kriminala. Cilj je da se na ovaj način dodijeli veća uloga civilnom društvu u borbi protiv kriminala i korupcije. Pomenuta opservatorija bila bi virtuelna mreža za prikupljanje informacija;
– u BiH periodično organizovati sastanke ministara i šefova policije na temu borbe protiv organizovanog kriminala i korupcije, radi dogovora i instrukcija;
– delegirati poboljšanje sajber bezbjednosti u regiji.

Bez obzira na disharmoniju između činjenica kojima je britanska vlada raspolagala o ratu u BiH i politike koju je Britanija zastupala, srpska strana ne treba da odustane od prikupljanja dokaza kojima bi uvjeravala međunarodnu javnost, ali i sopstvene naraštaje, o pravoj slici ratnih dešavanja devedesetih godina. Treba ostati svjestan da su trenutno činjenice i dokazi, jednom riječju – istina, marginalni u odnosu na geopolitičke planove i ciljeve za koje se zalažu velike sile, ali to ne smije biti razlog za odustajanje od napora za razotkrivanje karaktera proteklog rata. Odnos snaga na „velikom planu“ se, istorija nas tome uči, mijenjao, te će doći vrijeme kada će se činjenice moći „učiniti živima“. Nedavno otkrivene činjenice neće uticati na promjenu britanske politike prema BiH i Srbima uopšte, ali će se vremenom mijenjati globalni politički okvir.

 

Pisana verzija izlaganja na tribini pod nazivom „Republika Srpska u svjetlu novih činjenica o građanskom ratu u BiH“, održanoj 27. februara 2020. u Pres centru UNS-a u Beogradu.

 

Autor Predrag Ćeranić

 

Naslovna fotografija: Medija centar Beograd

 

Izvor Sveosrpskoj.com, 17. mart 2020.