Ustav jeste Biblija ili šta nam poručuje EU

Dok Sjedinjene Američke Države već 233 godine imaju isti Ustav zbog fenomena tzv. „posvećenja” najvišeg pravnog akta, nama se iz Brisela poručuje da Ustav nije Biblija

Ustav nije Biblija – poručio je ovih dana Miroslav Lajčak zvaničnicima tzv. Republike Kosovo, povodom njihovog stava da ne žele da menjaju ustav tzv. Kosova samo da bi Zajednica srpskih opština dobila nadležnosti svojstvene teritorijalnoj autonomiji. Oni među nama koji su se poradovali u kratkovidoj nenačelnosti, od koje već decenijama pate brojne generacija Srba, da Srbija iz takvog Lajčakov stava može nešto politički da ućari, ubrzo su mogli čuti kako ni Ustav Srbije nije Biblija. Naime, slovački diplomata je u ime Evropske unije upozorio da „ako se Beograd drži svog, a Priština svog ustava, onda nema prostora za dijalog“. Jednom rečju, Lajčak rešenje vidi u delimičnoj reviziji oba ustava, kako bi pre donošenja tzv. sveobuhvatnog pravno obavezujućeg sporazuma Kosovo bilo izuzeto iz Srbijinog konstitutivnog akta, da bi zauzvrat tzv. Republika Kosovo predvidela svojim ustavom mogućnost formiranja teritorijalne autonomije.

Fenomen „posvećenja“

Da li se u zapadnoj pravnoj tradiciji, čije vrednosti Srbija treba da usvoji u procesu harmonizacije svog prava s pravnim tekovinama EU (acquis communautaire), ustav zaista shvata onako kako nam sugeriše diplomirani pravnik s Pravnog fakulteta Univerziteta Komenskog iz Bratislave? Pošto je ideja ustava kao pisanog opšteg pravnog akta najveće pravne snage rođena u Severnoj Americi uoči i tokom Rata za nezavisnost, onda kod „očeva osnivača“ (Founding Fathers) SAD svakako treba proveriti ispravnost stava pravnika koji dolazi iz države koja baštini dvadesetsedmogodišnju „tradiciju“ ustavnosti.

Kada na Ustavotvornoj skupštini u Anapolisu 1787. godine „očevi osnivači“ donose Ustav (Constitution) kojim ustanovljavaju na federalnim osnovama novu jedinstvenu državu – Sjedinjene Američke Države, oni tom aktu konstituisanja pridaju, u skladu s rimskom tradicijom urbe condita, karakter sakralnog Prapočetka, pa je, shodno tome, novo uređenje (constitution) za njih novus ordo sacelorum. Pošto novi republikanski poredak vlasti nije imao Božju sankciju, on je sav svoj autoritet crpeo iz Ustava, prema kome Amerikanci od početka imaju odnos, rečju Džejmsa Vilsona, „skoro slepog obožavanja“.

Taj „fenomen ’posvećenja’ Ustava najupadljivije razlikuje američke odnose od odnosa u drugim revolucionarnim zemljama“, veli Hana Arent. S tim u vezi, isti autor zaključuje kako svoju stabilnost mlada američka država od početka duguje, pre svega, „autoritetu koji u sebi nosi akt osnivanja i Postavljanja – Jednog – Novog – Početka“. U skladu s etimologijom reči autoritet (auctoritas od augere), autoritet američkog Ustava vremenom se samo „uvećavao“ zbog čega je ostao na snazi i posle 233 godine.

Scena pri potpisivanju Ustava Sjedinjenih Američkih Država (1940), Haurad Čendler Kristi

Ideju o nepromenjivosti akta koji ustanovljava fundamentalne principe organizacije vlasti, i koji stoga ima jaču pravnu snagu od običnih zakona, američki protestanti su formulisali po ugledu na Bibliju, pa je zato, rečju M. Pavlovića, „taj dokument trebalo da poseduju svaka porodica i svaki nosilac vlasti“.

Iz ugla rimskih tradicija

Umesto ideje o Ustavu kao Bibliji koja garantuje državi trajnost, Lajčak nam preporučuje ideju promenljivosti konstitutivnog akta države. Poreklo pojma država od reči status upućuje, po rečima Julijusa Evole, na poredak koji je duhovno postojan i stoji „nasuprot nestalnom, slabom, promenljivom, haotičnom i partikularističnom karakteru naturalističke egzistencije“. Iz ugla rimskih državnih tradicija, promena je bila legitimna, kako primećuje Hana Arent, samo ukoliko su „osvojene oblasti uvećavale temelje grada i ostajale vezane za njega“.

Nasuprot tome, Lajčak u ime Evropske unije traži od Srbije da promeni konstitutivni akt radi dobrovoljnog odricanja od teritorije Kosova i Metohije, koja ima svojstvo mističnog „pupka“ (omphalos) srpske države, što bi trajno ostavilo svaku domaću vlast a time i samu srpsku državu bez autoriteta i „višnjeg“ opravdanja. Sledstveno, ustav kojim bi se Srbija dobrovoljno i trajno odrekla Kosova i Metohije postao bi trajni izvor unutrašnjeg besporetka i spoljne zavisnosti, jedne tvorevine koja bi s obzirom na relativnost svojih granica imala svojstva onog što se u međunarodnom javnom pravu naziva „propalom državom“ (failed state).

Ocenjujući Briselski sporazum u delu odredbi o ZSO kao suprotan ustavu tzv. Kosova, sudije ustavnog suda tzv. Republike Kosovo pokazale su da im je bliska američka ideja o ustavu kao Bibliji. Nasuprot njima, većina sudija Ustavnog suda Srbije svojom odlukom da proglasi Briselski sporazum političkim aktom pokazala se nespremnom da brani konstitutivni akt Srbije, a time i samu državu. Dani pred nama će pokazati koliko su Srbi spremni da brane Ustav kao Bibliju svog pravnog poretka, sledeći u tome Džefersonov stav da u demokratskoj državi poverenje u vladu može ići do granica koje je postavio ustav i „nikako dalje“.

 

Naslovna fotografija: ustavni.sud.rs

 

Izvor Pečat

 

BONUS VIDEO: