SANU: Apelujemo na očuvanje Zavoda za udžbenike

Nijedna istinski nezavisna i ozbiljna država u svetu ne bi smela dopustiti da objavljivanje udžbenika od ključnog značaja za obrazovanje prepusti bilo kojoj stranoj državi

Prateći pažljivo naučni, obrazovni i kulturni život zemlje, Srpska akademija nauka i umetnosti sa zabrinutošću uočava neprilike u kojima se našao Zavod za udžbenike, jedna od najvažnijih ustanova obrazovnog sistema Srbije. Takvo stanje Zavoda još više nas brine jer su Srpska akademija nauka i umetnosti, Matica srpska i Zavod za udžbenike kao izvršni izdavač, nosioci kapitalnog projekta srpske kulture – Srpske enciklopedije.

Suvišno je naglašavati da je Zavod, od svog osnivanja 1957. godine, objavljivanjem oko 400 miliona primeraka udžbenika za sve nivoe obrazovanja, priručnika, monografija, leksikografskih izdanja, sabranih i izabranih dela vodećih imena naše i svetske nauke, književnosti i umetnosti – dao nemerljiv doprinos nacionalnoj kulturi u najširem smislu toga pojma. Među njima su i sabrana i izabrana dela mnogih velikana naše nauke i kulture, kao što su Nikola Tesla, Mihajlo Pupin, Stojan Novaković, Jovan Cvijić, Stevan Mokranjac, Bogdan i Pavle Popović, Aleksandar Belić, Miloš Đurić i drugi. Time se Zavod za udžbenike nesumnjivo svrstao u ustanove od nacionalnog značaja.

Uprkos tome, važeći Zakon o udžbenicima liberalizovao je njihovo izdavanje s obrazloženjem da će se time, zbog konkurencije, poboljšati kvalitet udžbenika, da će država od svih izdavača ubirati veći porez no što ga plaća Zavod. Ta očekivanja nisu se ostvarila. U izdavačkoj delatnosti privatnih izdavača udžbenika, a njih ima više desetina i mahom su u rukama stranaca, nema prave kontrole ni u oblasti tiraža, niti u oblasti prodaje, a upitan je i kvalitet provere sadržaja udžbenika. Tržište udžbenika je izvan državne kontrole, što je neshvatljivo i iz više razloga štetno i neprihvatljivo za bilo koju pravno uređenu, slobodnu i nezavisnu državu.

Način izbora udžbenika uzrokovao je pojavu korupcije i krši Zakon o monopolu. Na slobodnom tržištu izdavači udžbenika nisu ravnopravni, jer je Zavod za udžbenike jedini obavezan da štampa niskotiražna izdanja, raspisuje tendere i sl. To je nacionalni Zavod za udžbenike dovelo do ruba propasti. Veoma je važno, i to moramo da naglasimo – nijedna istinski nezavisna i ozbiljna država u svetu ne bi smela dopustiti da objavljivanje udžbenika od ključnog značaja za obrazovanje i vaspitanje, kao i za očuvanje i negovanje nacionalne svesti (poput srpskog, istorije, geografije, likovnog, muzičkog) prepusti bilo kojoj stranoj državi. To ne čine ni države iz kojih su strani izdavači došli u našu zemlju.

Da bi se očuvalo dostojno mesto Zavoda u srpskoj prosveti i kulturi i omogućio dalji uspešan rad ove ustanove, izložene pogrešno shvaćenom i u praksi još pogrešnije organizovanom tržištu udžbenika, apelujemo na sve odgovorne političke činioce u našoj zemlji da se o Zavodu, kao ustanovi od posebnog značaja za državu, i o udžbenicima donese novi zakon sličan onom koji je bio na snazi od 1973. do 1993. godine.

 

Naslovna fotografija: Snimak ekrana/Jutjub

 

Izvor sanu.ac.rs, 27. novembar 2020.

 

BONUS VIDEO:

Pratite nas na YouTube-u