Komunističke osnove razaranja porodice (1)

Gde se kriju ideološki koreni razaranja savremene porodice i napada na instituciju braka, kako je taj proces tekao i ko su u današnjem vremenu njegovi najznačajniji zastupnici?

Institut porodice u Srbiji izložen je tokom perioda takozvane tranzicije brutalnim udarima koji za cilj imaju njeno podrivanje, radikalnu transformaciju i stvaranje društva u kome više neće biti tradicionalne porodice. Ovi udari su najočitiji preko izmene porodičnog zakonodavstva, ali dolaze i iz prostora ekonomske organizacije, socijalne politike, bioetike, popularne kulture[1] itd.

Glavni podsticaji za promenu u tom pravcu dolaze od zapadnih aktera koji nadziru i usmeravaju našu tradiciju i pripremaju ovo društvo za „evropske integracije“. Nažalost, mnogo ljudi ne razume da evropske integracije uglavnom podrazumevaju razaranje tradicionalnih vrednosti i pre svega tradicionalne porodice. Da bismo to objasnili i razumeli moramo najpre da damo bar skicu moderne istorije napada na tradicionalnu porodicu koja je na kraju u velikom broju zemalja dala rezultate.

Razumljivo, usmerićemo se na komunizam, feminizam, totalitarizme, kao i dva najvažnija globalna revolucionarna događaja (1789. i 1917.), u kojima su, gle čuda, kao centar implementacije novih politika određene tradicionalne porodice koje treba „reformisati“, odnosno razoriti podsticanjem razvoda, slobodne ljubavi, emancipacijom žena, izjednačavanjem legalnih i nelegalnih kohabitacija, odnosno statusa bračne i vanbračne dece, uvođenjem žena na tržište rada, promenom poreske politike, afirmacijom abortusa itd.

Zbog Staljinove „kontrarevolucije“ i činjenice da je komunizam razvijan u zemljama sa vrlo patrijarhalnom kulturom, ove revolucionarne mere su zaustavljene i umerene. No u međuvremenu su one eksplodirale u zapadnom svetu, da bi se posle 1990, pod okriljem evropskih integracija i svakovrsnih liberalizacija i modernizacija, na velika vrata vratile u neograničenom vidu.

O modelu porodice

Tradicionalna, klasična, osnovna, prirodna, nuklearna monogamna porodica koju čine otac, majka i njihova deca nalazi se u centru zapadne civilizacije (u širem smislu) kojoj mi pripadamo. Ta civilizacija je tokom poslednja dva milenijuma obeležena, definisana i utemeljena hrišćanskom religijom, tako da je sasvim razumljivo što svi savremeni borci protiv porodice istovremeno napadaju i religiju, odnosno pokušavaju da obe institucije u paketu eliminišu iz naših društava i ustavno-pravnih sistema.

Postoji veliki spor o tome da li je ovaj model porodice prirodan. Karlson, kao i mnogi tradicionalisti, posebno hrišćanski utemeljeni mislioci, nastoje da brane ideju o prirodnosti i univerzalnosti ovakvog modela porodice kao nužne osnovne supstance društva. Karlson, na primer, navodi i savremena arheološka i antropološka istraživanja (Artura Lavdžoja npr.) koja nastoje da pokažu kako je još u doba australopitekusa postojala osnovna porodična forma monogamnog tipa.

Predsednik Hauard centra za porodicu, religiju i društvo i osnivač Svetskog kongresa porodica, dr Alan Karlson tokom govora u okviru Demografskog foruma na Porodičnom samitu u Budimpešti, 25. maj 2017. (Foto: Wikimedia/Elekes Andor)
Predsednik Hauard centra za porodicu, religiju i društvo i osnivač Svetskog kongresa porodica dr Alan Karlson tokom govora u okviru Demografskog foruma na Porodičnom samitu u Budimpešti, 25. maj 2017. (Foto: Wikimedia/Elekes Andor)

S druge strane, savremeni dekonstruktivisti, na tragu Morgana, Engelsa i Midove nastoje da nađu sve moguće primere i dokaze koji će pokazati kako je navodno monogamna porodica nešto što je novijeg tipa u ukupnoj istoriji čovečanstva, odnosno da je u pitanju faza u evoluciji porodičnog modela povezana sa kapitalističkim načinom proizvodnje, koja će se u daljoj evoluciji transformisati u neke druge oblike odnošenja. Engels je u svom ključnom delu o ovoj tematici, Poreklu porodice, privatne svojine i države, navodio silne primere iz dela terenskih antropologa, nastojeći da pokaže neprirodnost monogamne porodice, odnosno postojanje mnogih drugih mogućih modela.[2]

Autor ovog dela nije kompetentan da se u tu raspravu upušta. Ograničićemo se na prostor koji nam jeste poznat i koji baštinimo. Dakle, bar što se tiče zapadne klasične i judeo-hrišćanske civilizacije koju poznajemo i koju baštinimo, jasno je da je sa svim svojim varijacijama, aberacijama, iskušenjima itd. monogamna porodica poslednjih nekoliko hiljada godina predstavljala osnovnu ćeliju društva, države i privrede.[3] Čak i danas kada se protiv nje u velikom broju „progresivnih“ zapadnih društava vodi otvoreni rat svim sredstvima, monogamna porodica opstaje kao izbor najvećeg broja ljudi i najvećeg broja roditelja.

Dakle, da bismo razumeli dinamiku rata oko porodice, najpre treba ukratko opisati koji je to model i zašto je on važan za civilizaciju kojoj pripadamo.

Dva predmeta spora

Danas je već postalo opšte mesto u konzervativnim krugovima da se citira poznato Gramšijevo objašnjenje neuspeha komunističke revolucije u Italiji i na Zapadu. Kao što je poznato, on je u svojim Zatvorskim sveskama ukazao na činjenicu da je kompletan zapadni svet natopljen po dubini sa dva milenijuma hrišćanstva. Dakle, da su sve društvene institucije, pojave i pre svega opšta kulturna i vrednosna atmosfera tada bili fundirani i obojeni hrišćanskom religijom. Naravno, sve se to ogledalo i prelamalo u porodici.

Tradicionalna, patrijarhalna, višedetna porodica bila je osnov zapadnih društava i civilizacije. Bila je to zajednica muškarca i žene namenjena rađanju i vaspitavanju dece, povezana verom, ljubavlju i međusobnim poštovanjem, uključena u širu versku, društvenu, a kasnije i državnu zajednicu. U isto vreme porodica je bila i osnovna ekonomska jedinica, budući da se gotovo sve do dvadesetog veka najveći deo proizvodne i privredne aktivnosti obavljao pod okriljem porodičnog domaćinstva.

Zapadna tradicija je uključivala poštovanje porodice kao sfere privatnosti u koju država ne bi smela da se meša. Muškarac je predstavljao porodicu u javnoj sferi i bio zadužen za ishranu i obezbeđivanje porodice, dok je žena bila osnova unutrašnjeg života u kući, starala se za decu, ishranu i generalno organizaciju porodičnog života u kući. Porodični dom je dugo bio i izrazito funkcionalno mesto u kome se ne samo živelo, već su i obavljani brojni poslovi, od privređivanja, preko obrazovanja dece, do brige o starima itd.

Otac se pozdravlja sa svojom kćerkom dok njegov sin odlazi ka vrtiću-dnevnom boravku, Sijtel, 29. oktobar 2020. (Foto: AP Photo/Elaine Thompson)
Otac. ćetka i sin ispred vrtića, Sijetl, 29. oktobar 2020. (Foto: AP Photo/Elaine Thompson)

Žena jeste bila u finansijski i pravno potčinjenom položaju, ali je bila dominantna u funkcijama i ulogama koje je preuzela. Ovaj sistem je imao kvalitet podsticanja supružnika da svoje probleme rešavaju sami i da razvijaju međusobne odnose kao poseban univerzum, dok je danas tendencija da se država na svaki način meša u porodične odnose i da pokušava da ih diktira i uređuje.

Čak i u vreme kada je proces takozvane ženske emancipacije uveliko pokrenut i kad su žene dobijale razna javna i politička prava, ovaj tradicionalni model je opstajao sve dok je faktički hrišćanski moral mogao da se održava i prenosi kao sistem vrednosti kroz različite pore društva. O tome svedoče npr. jasan otpor naroda u SSSR-u (posebno na selu) prema novim sistemima uvedenim posle Oktobarske revolucije, kao i značajni povremeni talasi obnove rađanja po pravilu usko povezani sa obnovom značaja religioznosti u javnoj sferi, kao što je to bilo u Americi četrdesetih i pedesetih godina prošlog veka.

Porodica je, to posebno treba istaći, bila shvatana i kao osnovna ekonomska ćelija društva: institucija koja primarno fundira privredne odnose i privrednu etiku, od primogeniture i zadruge do privatnih preduzeća – kao prostor u kome se dete uči da upravlja sredstvima, da radi i pomaže, planira, stiče svest o dužnostima, upravljanju, solidarnosti, itd.

Tokom poslednja dva i po veka ovaj model je, međutim, postao predmet direktnih napada raznih zainteresovanih ideologija, pokreta i aktera. Stoga su gotovo svi oblici konzervativne i desne misli tokom tog perioda u centar svojih interesovanja i programa stavljali očuvanje tradicionalne porodice. Religija i institucija porodice (uz pitanja vrednosti, autoriteta i morala) u suštini predstavljaju dva osnovna predmeta spora u modernom dobu.

Brak i revolucija

Hegel je 1820. godine u svojoj knjizi Osnovne crte filozofije prava insistirao na dinamici modernog društva u kome modernizacija razbija tradicionalne okove porodične zajednice i pojedinca baca u sferu građanskog društva kao atomizovanu individuu koja nanovo gradi svoje odnose sa drugim pojedincima.[4] Na stranu njegova ideja o tome kako u sintezi treba da dođe do obnove običajnosti kao moralne zajednice višeg nivoa za čitavo društvo, treba uočiti da je on verovao kako tradicionalna porodica gubi svoj osnovni smisao i raspada se pod naletima modernizacije.

U njegovoj metodološkoj trijadi porodicu prevladava građansko društvo kao antiteza, da bi se na višem nivou u sintezi običajnosti pojavila država kao ostvarenje običajnosti. No bar za narednih sto pedeset godina možemo empirijski pokazati da se tradicionalna porodica održavala i odolevala. Štaviše, upravo porodica je bila tretirana i kao osnovna jedinica građanskog društva i države, što su adekvatno pratili i pravni sistemi zapadnih država.

Jakob Šlezinger, „Filozof Georg Fridrih Vilhelm Hegel“, 1831. (Foto: Wikimedia/thecharnelhouse.org)
Jakob Šlezinger, „Filozof Georg Fridrih Vilhelm Hegel“, 1831. (Foto: Wikimedia/thecharnelhouse.org)

Uzgred, treba primetiti da su vekovi u kojima je Evropa vladala svetom isti oni u kojima je tradicionalna porodica bila osnov brzog rasta evropske populacije. Ovo je argument koji Karlson s pravom koristi kad pokazuje da je jedan od razloga američke snage u odnosu na Evropu to što SAD i dalje imaju značajan rast populacije, pre svega zahvaljujući velikom broju tradicionalista i hrišćana.

Upravo devetnaesti vek, koji je usledio nakon Hegelovog spisa, obeležen je ogromnim rastom populacije u Evropi zahvaljujući porodicama utemeljenim u religiji. Ovaj veliki rast nije po definiciji doveo do ratova – štaviše, radi se o veku koji je bio izrazito miran, bez velikih evropskih ratova. No, rast populacije omogućio je iseljavanje velikog broja ljudi u Ameriku i Australiju, na primer, ali i snagu evropskih država koje su u kolonijalnom položaju držale ostatak sveta. Religija je tada i dalje imala ulogu implicitne vrednosne i moralne osnove svih segmenata života.

No, još u drugoj polovini osamnaestog veka pojavljuju se glasovi i čak organizovani pokreti javnog ili tajnog tipa koji sistematski napadaju i klevetaju tradicionalni porodični model. Razumljivo, to su isti oni pokreti koji napadaju religiju, monarhiju i ideološki pripremaju Francusku revoluciju. To su sve one ideologije koje će papa Pije Deveti osuditi u poznatoj encikliki Popis grešaka iz 1864. godine.[5]

Francuska buržoaska revolucija je prvi veliki politički događaj u modernoj istoriji u kome je brak planirano postavljen u centar politike. Suzan Desan je u odličnoj knjizi Porodica na sudu u revolucionarnoj Francuskoj[6]sa dosta argumenata i podataka dokazivala upravo tezu da je politizacija i reforma institucije braka bila jedan od ključnih ciljeva revolucionara. I zaista, u savremenoj literaturi o razvoju porodičnih odnosa i porodičnog prava, ovaj period se izučava kao početak moderne reforme porodice.

Naime, nove političke snage su po prvi put praktično promovisale i primenile čitav niz inovacija kao što su razvod bez krivice, ukidanje primogeniture u nasleđivanju, odnosno uvođenje jednake raspodele nasledstva između dece, zameci posebnih prava žena i rodne ravnopravnosti, izjednačavanje statusa legitimne (dece rođene u zakonitom braku) i nelegitimne (vanbračne) dece. U septembru 1792. donet je zakon koji je u isto vreme uveo građanski brak i građansko vođenje bračne evidencije, zatim legalizovao razvode, snizio granicu punoletstva i uveo zabranu roditeljima da utiču na izbor bračnog partnera sopstvene dece.[7]

Albert Anker, „Građanski brak“, 1887. (Foto: Wikimedia/bildindex.de)
Albert Anker, „Građanski brak“, 1887. (Foto: Wikimedia/bildindex.de)

U prva dva poglavlja knjige, ova autorka donosi čitav splet radova i argumenata „različitih pamfletista, moralista, satiričara, novinara, feministkinja, peticionara, i članova klubova…“, koji su zajedno stvarali mrežu za promovisanje reformisanja braka, njegove unutrašnje dinamike i njegove uloge u celom društvenom sistemu.[8]

Ne slučajno, reforma institucije braka imaće ključno mesto i u drugom „epohalnom događaju“ koji će zatresti svet 1917, u Boljševičkoj revoluciji. No pre nego što kažemo par reči o tome, valja najpre nabrojati osnovne izvore, ideologije i aktere osporavanja tradicionalne porodice koji su se uglavnom jasno oformili i postavili u periodu između ove dve revolucije.

Stanje šoka

Navedimo najpre razne oblike komunističke i anarhističke ideologije. Dosledno izvedeno u njihovom normativnom idealu društva radi se o potpuno slobodnoj ljubavi, diskontinuiranim trenutnim vezama i o prebacivanju brige i starateljstva o deci na čitavu zajednicu. Naravno, u okviru ovih pokreta postojale su brojne varijacije, pa tako kod Prudona još uvek ima mesta za tradicionalnu porodicu i povlašćeni položaj muškarca. No kod Bakunjina je, na primer, rasturanje porodice kao buržoaskog tiranskog okova dovedeno do kraja. Najvažniji spis u ovoj tradiciji je Engelsovo Poreklo porodice, privatne svojine i države objavljeno 1884. godine, koji ćemo kasnije detaljno predstaviti.

Sledi zatim levi liberalizam i socijaldemokratija. Ovo su umerenije varijante leve tradicije, ali sa vrlo sličnim normativnim ciljevima – podsticanje izlaska žena na tržište rada, na specijalizaciju i stvaranje karijere, kao i razvoj kolektivne države blagostanja u kojoj se deca prebacuju na odgoj u državne institucije, a tradicionalna porodica lišava gotovo svih svojih funkcija i dekonstruiše.

Treća važna ideologija je feministička. Feminizam je tokom devetnaestog veka uglavnom bio vezan za liberalnu tradiciju, zahtevajući postepenu emancipaciju žena, njihovo obrazovanje i sticanje određenih prava. No, tokom dvadesetog veka ova ideologija je poprimila radikalne oblike i svrstala se uz radikalne i komunističke pokrete, direktno podrivajući distinkciju javno/privatno. Savremeni feminizam je izrazito antiporodična ideologija u kojoj se ova institucija vidi isključivo kao okov koji sputava oslobođenje i razvoj žena.

Homoseksualni pokreti i kvir ideologije su naredni protivnik. Ova tradicija traži izjednačavanje istopolnih zajednica sa klasičnom porodicom, sticanje svih porodičnih prava za njih, uključujući i mogućnost usvajanja dece i surogat materinstva kao načina da steknu potomstvo. No kvir ideologija je odavno odustala od traženja prava samo za „različite“. Proklamovani cilj je univerzalizacija takvih praksi, odnosno kretanje ka društvu u kome će svi građani praktikovati nestabilne, dinamične, fleksibilne polne i rodne identitete. Tradicionalna porodica, definisana kao brak žene i muškarca, razumljivo predstavlja najveću prepreku u realizaciji takvih nastojanja.[9]

Pripadnici i podržavaoci LGBT pokreta tokom protesta ispred Vrhovnog suda u Vašingtonu, 08. oktobar 2019. (Foto: Manuel Balce Ceneta/AP Photo)
Pripadnici i podržavaoci LGBT pokreta tokom protesta ispred Vrhovnog suda u Vašingtonu, 08. oktobar 2019. (Foto: Manuel Balce Ceneta/AP Photo)

Interesi krupnog kapitala (banaka i velikih korporacija) često se poklapaju sa nekim ili svim od gornjih grupa, pa svoje resurse (novac, medije, lobiranje) uglavnom stavljaju u funkciju promocije i realizacije njihovih ideja. U pitanju je nastojanje da se formira androgina, zamenljiva osoba, individualac usredsređen na karijeru, neukorenjen i nevezan za porodicu. Porodica koja je osnova neke smirenosti i sigurnosti onemogućava dosledno uvođenje svih građana i radnika u takozvano stanje šoka (Alvin Tofler[10]).

Ne treba međutim iz vida ispustiti ni geopolitičku dimenziju: određene strane sile mogu preko takvih ideja, ideologija i pokreta da slabe konkurentske države (korelacija sa padom nataliteta, unutrašnje homogenosti, stabilnosti, uređenosti života, itd). Naturanje antiporodičnih ideologija u praksi vodi razaranju čitavog društva: manjem broju brakova, većem broju razvoda, manjem broju dece, unošenju anarhije u porodične odnose, smanjenju populacije, što sve vodi opadanju ukupne snage i potencijala države u međunarodnoj sferi. Karlson u knjizi Pocepane generacije daje odličan primer, zvaničan dokument SAD, NSSM 200 iz 1974. godine, koji je pripremio Henri Kisindžer. U njemu je definisao da će SAD na sve moguće načine podsticati zaustavljanje rasta populacije, odnosno njen pad u trinaest zemalja.[11]

Drugi deo teksta možete pročitati OVDE

Tekst je preuzet iz knjige „Desna misao u 20 veku” i deo je naučnog rada pod nazivom „Komunističke osnove savremenog razaranja porodice“ (videti ovde)

Miša Đurković je naučni savetnik Instituta za evropske studije i autor dvadesetak knjiga, među kojima su Tamni koridori moći, Desna misao u 20. veku i Politička misao Džona Stjuarta Mila

________________________________________________________________________________

Uputnice:

[1] Vidi Đurković, (2016), Panov, Janjić-Komar, Škulić, (2014).

[2] Danas se to formuliše u tvrdnji da je tradicionalna porodica tek jedan od mogućih životnih stilova.

[3] Naravno, tu bi se moglo dodati i obrazovanje, socijalno osiguranje, vojna obaveza i druge funkcije koje su bile vezane za porodicu.

[4] Hegel, (1989), str. 317-319. „U građanskom društvu svako je sebi svrha, sve drugo mu je ništa“.

[5] Vidi The Syllabus of Errors, (1864)

[6] Vidi, Desan, (2004).

[7] Isto, str. 16.

[8] Isto, str. 17.

[9] Detaljno o ovim pitanjima u drugom poglavlju knjige Tamni koridori moći. Đurković, (2013).

[10] Tofler, (1975).

[11] Carlson, (2005), str. 16, 17. Dokument je deklasifikovan 1980. i javno dostupan na stranici https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/Pcaab500.pdf

 

Naslovna fotografija: Medija centar Beograd

 

Izvor Novi Standard

 

BONUS VIDEO:

Pratite nas na YouTube-u