Део гасовода Балкански ток у Госпођинцима (Фото: Председништво Србије/Димитрије Голл)

Zašto se u Sarajevu plaše Balkanskog toka?

Završetkom „Balkanskog toka“ Rusija je čvrsto zakoračila na Balkan, a prema rečima Lavrova, koji je nedavno posetio region, nema nameru da odstupi. Otuda i strah u Sarajevu

Prethodnu godinu nastojaćemo da što prije zaboravimo – ako se to uopšte bude moglo – prvenstveno zbog pandemije koja je omotala cijelu planetu.

Krajem godine, tačnije, posljednjih dana decembra mjeseca, mnoge zemlje su počele da vakcinišu stanovništvo u čemu ima simbolike, u smislu nade da ćemo u novoj, 2021. godini izvojevati bitku sa opasnim virusom. Ali, ni u sferi zaštite zdravlja stanovništva nije moglo bez geopolitičkog odmjeravanja snaga između Vašingtona i zapadnoevropskih saveznika sa jedne, i Rusije sa druge strane.

Opredjeljenje za Fajzerovu ili rusku vakcinu postalo je prvenstveno politička dilema. Međutim, jednu drugu značajnu bitku, sasvim tiho i na samom početku godine koja je pred nama, dobila je Rusija. I ne samo Rusija.

Ostvarenje američkog straha

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić otvorio je 1. januara u Gospođincima, u opštini Žabalj, novi gasovod koji kroz Srbiju prolazi od bugarske granice do mađarske granice. Tako je magistralni gasovod „Balkanski tok“ u Srbiji, kojim se doprema ruski gas preko Turske i Bugarske, a koji se proteže u dužini od 403 kilometara od Zaječara do Horgoša, zvanično pušten u rad.

Priča o ovom gasovodu i njegovom značaju, ne samo za Rusiju i balkanske već i evropske zemlje, imala je veoma dinamičan tok. Gasovod je mijenjao naziv, od Južnog postao je Turski tok da bi ga Bugarska i Srbija preimenovale u Balkanski tok. Važnije od njegovog imena je da će kroz ovaj gasovod u ukupnoj dužini od 930 kilometara proticati 31,5 milijardi kubnih metara gasa godišnje.

Predsjednik Vučić je ukazao da je završetak radova veliki dan za Srbiju, i istakao da će Srbija dobijati gas po cijeni od 155 dolara za 1.000 kubnih metara, uz mnogo niže troškove transporta. U tom kontekstu je podsjetio da je za dostavu gasa preko Ukrajine i Mađarske u Srbiju naplaćivano dodatnih 30 dolara, uz 18 dolara za razvoz po teritoriji države. „Samo na to smo trošili 48 dolara. A sada će to koštati između 12 i 14 dolara. Mislim da su to značajne uštede. Strateški ovo je veoma važno za nas“, rekao je on.

Ambasador Rusije Aleksandar Bocan-Harčenko je na svečanoj ceremoniji rekao da je gasovod najbolji poklon Srbiji za Novu godinu i da će gasovod obezbediti energetsku stabilnost same Srbije i dati joj mogućnost za dalji razvoj infrastrukture.

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić zajedno sa ruskim ambasadorom Aleksandrom Bocan-Harčenkom i ostalima tokom svečanog puštanja u rad Balkanskog toka, Gospođinci, 01. januar 2021. (Foto: Predsedništvo Srbije/Dimitrije Goll)
Predsednik Srbije Aleksandar Vučić zajedno sa ruskim ambasadorom Aleksandrom Bocan-Harčenkom i ostalima tokom svečanog otvaranja Balkanskog toka, Gospođinci, 01. januar 2021. (Foto: Predsedništvo Srbije/Dimitrije Goll)

Gledano u geopolitičkom kontekstu, veliki američki strah se ostvario. Sjedinjene Države uložile su sav svoj politički kapacitet da onemoguće polaganje cijevi za Južni (Turski, Balkanski) tok i u tome nisu uspjele. Naime, energetska bezbjednost je ubjedljivo najznačajniji bezbjednosni sektor preko kojeg se manifestuje ruska moć na Balkanu. Izgradnja pomenutog gasovoda omogućiće energetsku stabilnost balkanskih zemalja ali i Evropske unije, najvećeg kupca ruskih energenata.

Ruski državni budžet u omjeru od skoro 50 odsto puni se na osnovu prihoda od prodaje nafte i gasa. Najznačajniji kupac su zemlje EU. Po riječima Zorane Mihajlović „od ukupnog izvoza gasa iz Rusije 94 odsto ide ka evropskim zemljama. U Evropi, ruski gas čini 38 odsto evropskog uvoza. Projekcije budućnosti opominju i jedne i druge, i o budućnosti se danas mora voditi računa. Potrebe za uvozom gasa u EU (u 2030.) biće povećane za 5-6 puta, u odnosu na njenu proizvodnju gasa.“[1]

U Vašingtonu su, očito, procijenili da gasovodom neće proticati samo gas, već i ruski politički uticaj koji bi se kroz Srbiju širio regionom. Balkan je ključ za mnoge puteve i komunikacije, a time i glavno čvorište za projektovane naftovode, odnosno za transport nafte i gasa u Evropu.

Balkan je ujedno i poligon sa kojeg Sjedinjene Države žele potisnuti svaki ruski ekonomski i politički uticaj, i stoga je sve što se u širem političkom smislu na Balkanu dešava vezano za odnos ovih velikih sila. Baza Bondstil daje prednost Sjedinjenim Državama u geopolitičkom pozicioniranju. „Balkanski tok“ ugrožava tu prednost.

Strah u Sarajevu

Da bi zadržala prisustvo na Zapadnom Balkanu, a za Rusiju je naročito važno da se održi i uticaj proširi u zemljama koje nisu pristupile NATO niti žele članstvo u Alijansi, a to su Srbija i Bosna i Hercegovina (posljednje navedena isključivo zbog čvrstog protivljenja Republike Srpske). Iako je energetski sektor glavna poluga ruskog uticaja, Rusija je počela da koristi soft power, odnosno „meku moć“.

Poznato je da je Rusiji na Zapadnom Balkanu za taj vid moći bilo potrebno mnogo manje truda nego zemljama Zapada. Na primjer, portal Sputnjik sa svega oko 30 zaposlenih i neuporedivo manjim budžetom od američke N1 televizije (sa TV studijima u Beogradu, Zagrebu i Sarajevu) ostvario je veći uticaj na srpsko javno mnjenje i veoma je citiran u Crnoj Gori, Makedoniji i Hrvatskoj. Osim Sputnjika, iza kojeg stoji država Rusija preko televizije RT (koji je osnivač portala), na srpskom jeziku je prisutno više srpsko-ruskih, tj. proruskih portala.

Da je kontrola nad energentima osnova za širenje političke moći suvišno je naglašavati. Američke, odnosno NATO operacije na sjeveru Afrike i Bliskom istoku najubjedljiviji su dokaz za to. SAD nisu uspjele da ostvare svoje planove u Siriji, sada je zapelo i na Balkanu. Kako će se završetak radova na „Balkanskom toku“ reflektovati na situaciju u Bosni i Hercegovini?

Zgrada Predsjedništva BiH (Foto: predsjednistvobih.ba)
Zgrada Predsjedništva BiH u Sarajevu (Foto: predsjednistvobih.ba)

Jedan od uticajnijih sarajevskih portala objavio je tekst pod nazivom „Novi ruski pritisak: Gazprom želi BiH ‘prebaciti’ na Turski tok“. U pomenutom tekstu se na alarmantan način ukazuje da je ruska kompanija Gasprom obavijestila Energoinvest da će od 1. januara ove godine Federacija BiH gasom biti snabdjevana preko „Turskog toka“ i da je tim povodom Ministarstvo spoljnih poslova BiH uputilo protestnu notu Ruskoj Federaciji, te je rok pomjeren za 1. mart.

Zašto se u Sarajevu plaše „Turskog toka“ pojašnjeno je na sljedeći način: „Prebaci li se BiH na Turski tok, koji se u ovom dijelu zove Balkanski tok, mogli bismo imati određenih problema. Gazprom bi, naime, tada došao do prijemne tačke u Zvorniku, a odatle prvih 19 kilometara gasovoda na teritoriji BiH kontroliše Gas promet Pale čiji je, opet, većinski vlasnik Srbijagas“.[2]

Dalje se pojašnjava da je „ono što je bitno, BiH je u Mađarskoj imala svoju kontrolnu tačku. No, Gazprom više ne želi takvo dopremanje gasa. Stoga su prošle sedmice obavijestili Energoinvest i BH Gas da bi napajanje trebalo prebaciti na Turski tok koji ide iz Rusije, preko Turske, Bugarske i Srbije do Zvornika“.

Autor tekst završava vriskom: „Gazprom je zakupio kompletnu tu liniju i oni bi faktički upravljali cijelim procesom do Zvornika“.

Radi li se o strahu od Rusa ili od Srba? Ili ih u Sarajevu ne razlikuju?

Benzinska stanica Gasprom njeft u blizini sedišta ruskog proizvođača prirodnog gasa Gasprom u Moskvi (Foto: Reuters/Maxim Zmeyev)
Benzinska stanica Gasprom njeft u blizini sedišta ruskog proizvođača prirodnog gasa Gasprom u Moskvi (Foto: Reuters/Maxim Zmeyev)

Kako god, borba velikih sila za prevlast na dijelu balkanskog poluostrva u zemljama koje čine Zapadni Balkan tek predstoji. Završetkom „Balkanskog toka“ Rusija je na to tle čvrsto zakoračila, a sudeći po riječima Sergeja Lavrova, koji je nedavno posjetio region, nema namjeru da odstupi.

________________________________________________________________________________

Uputnice:

[1] Zorana Z. Mihajlović Milanović: Energetska bezbednost zemalja Jugoistočne Evrope u svetlu ruske energetske politike, https://www.isac-fund.org

[2] https://www.istraga.ba/novi-ruski-pritisak-gazprom-zeli-bih-prebaciti-na-turski-tok/

 

Naslovna fotografija: Predsedništvo Srbije/Dimitrije Goll

 

Izvor sveosrpskoj.com

 

BONUS VIDEO:

Pratite nas na YouTube-u